Kladden zijn vodden, lurven wellicht ook

293Wat zijn je hurken en waar grijp je iemand wanneer je hem bij de lurven of de kladden vat?

Hurken noch lurven zijn letterlijk aanwijsbaar. Woordhistorici vermoeden dat het zelfstandig naamwoord hurken afgeleid is van de stam van het werkwoord ('met halfdoorgezakte knieën zitten'). Dat zou dan in het Nederlands het enige voorbeeld van zo'n verandering van woordsoort zijn. Hurken doen Nederlanders overigens al eeuwenlang. Zo schreef P. C. Hooft in de zeventiende eeuw over 'schaamele wyven, hurkende op de mesthoopen'.

In Hoofts tijd was ook lurven al bekend. "Joosje heeft me bij de lurven / want hij heeft het heel verkurven", dichtte Vondel. Ook in dit geval berusten ideeën over de herkomst op vermoedens. Het woord zou verwant kunnen zijn aan het Noorse lurva 'vod' en/of het Zweedse lurf 'ongekamd haar' en lurvig 'in lompen', maar bewijs hiervoor is niet gevonden.

Heb, grijp, pak, vat of krijg je iemand bij de kladden, dan heb je zijn smoezelige en gescheurde kleren in handen. Dit klad betekende oorspronkelijk 'klodder vuil' of 'vlek, smet' (zoals nog steeds in uitdrukkingen als een klad op iemands naam werpen) . Hieruit moet zich de betekenis 'stuk vuil' en vervolgens 'lap, vod' hebben ontwikkeld.

Oud is ook klad als synoniem van 'inktvlek'. Het was aanvankelijk een de-woord, dat onzijdig is geworden (het klad) onder invloed van bijvoorbeeld kladboek (in de zestiende eeuw 'boek met aantekeningen') en kladpapier (destijds 'papier voor aantekeningen').

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden