Klachtenloket voor de Balkan

Een internationaal klachtenloket voor de Balkan zou territoriale en inter-etnische conflicten in een vroeg stadium moeten beslechten of bezweren.

Het is onbegrijpelijk dat het westen nog steeds geen betere politieke strategie voor de Kosovo-crisis heeft ontwikkeld. Een snelle en schone oplossing voor het Kosovo-conflict, zoals geforceerd in Rambouillet met de bijbehorende luchtoorlog, doet geen recht aan het gecompliceerde karakter van het Kosovo-probleem. Kosovo staat voor de Balkan en haar schier eindeloze geschiedenis van oorlog, bezetting en onderdrukking.

De na-oorlogse periode onder Tito is helaas niet meer dan een lange adempauze in deze moeizame geschiedenis.

Zou het werkelijk zo moeilijk zijn om een aantal ingrediënten voor een oplossing te bedenken? Eens even het gezond verstand gebruiken. Allereerst moet erkend worden dat het bereiken van vrede op de Balkan tientallen jaren zal vergen.

De tegenstellingen zijn van dien aard dat voorlopig hooguit een indamming van de conflicten haalbaar zal zijn. En dan alleen als daartoe een uiterste krachtsinspanning wordt gedaan, door alle betrokken partijen.

Ten tweede is de rol van de grootmachten essentieel. In de geschiedenis van de Balkan hebben de keizerrijken van Rusland, West-Europa en Turkije steeds een hoofdrol gespeeld en die hebben nog steeds belang bij de Balkan-regio als buffer voor hun veiligheid. De grootmachten mogen niet, zoals indertijd in Jalta, het probleem versimpelen en de taart verdelen; dan zou inderdaad een nieuw ijzeren gordijn in zicht komen.

Maar hun rol als scheidsrechter is onmisbaar, en die kunnen ze alleen vervullen als ze het onderling eens zijn.

Ten derde kan slechts een basis voor vreedzame coëxistentie op de Balkan worden gelegd, wanneer de bindende elementen in de regio een stem krijgen. De Balkanstaten hebben bijvoorbeeld nauwe economische banden met elkaar, die door vergaande economische samenwerking nog verder aangehaald kunnen worden. Aan zo'n samenwerkingsprogramma zou een Marshallplan behoren bij te dragen (de EU zou uit eigen ervaring het belang hiervan moeten inzien!). Ook kan gewerkt worden aan een intensievere dialoog tussen kerken, en tussen maatschappelijke organisaties en gemeentelijke overheden, die verschillende Balkan-staten en etnisch-religieuze groepen vertegenwoordigen.

Dit zijn slechts voorbeelden van activiteiten die langzamerhand een draagvlak kunnen creëren voor vreedzamere vormen van nabuurschap.

Ten vierde is een speciaal internationaal-rechtelijk klachtenloket voor de Balkan nodig, Zo'n loket, onder VN-vlag, zou territoriale en inter-etnische conflicten in een vroeg stadium moeten beslechten of bezweren. Aan zo'n instantie zou ook een 'early warning'-systeem voor mogelijke conflicten gekoppeld moeten worden. De ervaring met de Hoge VN-Vertegenwoordiger in het kader van het Dayton-akkoord zou de basis moeten vormen voor het opzetten van een Balkan-brede instelling met een langdurig mandaat.

Ten vijfde kunnen de landen die grenzen aan de Balkan, een faciliterende rol spelen in de dialoog en samenwerking. Die landen worden nu gedwongen partij te kiezen in de oorlog en lopen het risico bij het conflict betrokken te raken. Ze zouden zich kunnen verenigen in een steungroep, die de rol van gastheer speelt bij belangrijke bijeenkomsten en de vestigingsplaats aanwijst voor instanties als het klachtenloket en de 'Marshall'-instellingen.

Het gaat om een permanente Balkan-conferentie met een brede agenda, waarin een rol is toebedeeld aan alle partijen die belang hebben bij stabiliteit, leefbaarheid en ontwikkeling in het Balkan-gebied. De Balkan-conferentie zou gespeend moeten zijn van naïef utopisme. Deelname moet politiek en economisch dividend opleveren. Maar ook: wie bij de conferentieraad als agressor te boek staat, verliest tijdelijk zijn toegang tot de samenwerkingsmechanismen.

Rambouillet was en is geen echte oplossing. Het G 8-akkoord is een wankel begin, vooral gericht op het voorkómen van escalatie. Maar er zal snel duidelijkheid moeten komen over de manier waarop de voedingsbodem onder het conflict wordt weggenomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden