Klaargestoomd tot koning

Willem-Alexander maakte de laatste tien jaar een enorme ontwikkeling door. Zelden is een troonpretendent zo voorbereid op zijn ambt als hij.

Veelvuldig is sinds maandag, toen koningin Beatrix haar aftreden bekendmaakte, de ontboezeming afgestoft die Willem-Alexander al weer ruim vijftien jaar geleden deed tijdens een televisie- interview. Hij erkende toen meer affiniteit te hebben met de regeerstijl van zijn grootmoeder Juliana dan die van zijn moeder.

Het is de vraag of hij die uitspraak vandaag nog zou herhalen. Niet alleen omdat zijn moeder zich sindsdien geregeld van haar 'zachtere kant' heeft laten zien bij tragedies zoals de vuurwerkramp in Enschede en de aanslag van Karst T. in Apeldoorn. Belangrijker is de persoonlijke ontwikkeling die de aanstaande koning sinds dat interview in 1997 heeft doorgemaakt.

Politicus Bas de Gaay Fortman heeft er eens op gewezen dat de kroonprins een laatbloeier is, die een lange adolescentie heeft gehad. Hij had lange tijd geen idee van zijn plaats in de wereld en keek huizenhoog op tegen de kennis, ervaring en het gezag van zijn moeder. Het is in dat licht niet zo gek dat hij toen eerder koos voor de lichte stijl van zijn grootmoeder.

Inmiddels kunnen we vaststellen dat Willem-Alexander enorm in zijn rol is gegroeid. Onder leiding van oud-topman van Unilever Floris Maljers maakte hij een tour langs Nederlandse bedrijven. Tegen verslaggevers Jan Hoedeman en Remco Meijer van de Volkskrant, schrijvers van het boek 'Willem IV', zei Maljers dat de belangstelling van de kroonprins wel gewekt moest worden, maar dat hij vanaf dat moment 'echt goed' en 'steeds professioneler' was geworden.

Willem-Alexander leerde de Nederlandse krijgsmacht van nabij kennen, en niet alleen omdat hij zijn dienstplicht vervulde, zo bleek uit het stuk dat dinsdag in de bijlage stond van deze krant. Hij bracht de afgelopen jaren geregeld werkbezoeken aan militaire oefeningen en uitzendingen in Bosnië, Eritrea en Afghanistan en verbaasde militairen met zijn kennis.

Vanaf zijn afstuderen in Leiden in 1993 worstelden zijn ouders met de vraag hoe zij hun zoon zo goed mogelijk konden voorbereiden op het koningschap. Zij moesten een terrein kiezen waarop Willem-Alexander een zekere autoriteit kon ontwikkelen, waarbij hij kon laten zien over diepgang te beschikken. Prins Claus mocht eens voor de grap hebben gezegd dat het doorknippen van linten de 'core business' was van het koninklijk bedrijf, dat was echter zeker niet de invulling van dat ambt die Willem-Alexander voor ogen stond. Meer dan eens heeft de kroonprins aangegeven niet zo veel te voelen voor een louter representatief koningschap.

Voor zijn aantreden als koning wilde hij iets gedaan hebben waarop hij trots kon zijn. Aanvankelijk viel zijn oog op de zogeheten emerging markets in ontwikkelingsgebieden, maar dat viel bij nader inzien af. Niet zelden zitten daar landen bij met een dictatoriaal regime en dat gaf een hoog afbreukrisico.

Ook informatietechnologie was geen optie, hoewel de prins is gefascineerd door de snelle ontwikkelingen op IT-gebied. Hij bracht een week door in Silicon Valley, maar het idee sneuvelde vooral omdat Nederland op dit terrein niet heel veel klaarspeelt.

Op instigatie van zijn vader koos Willem-Alexander voor het oer-Hollandse water. Door zijn betrokkenheid bij Afrika kende Claus als geen ander het belang en de breedte van het waterdossier. De kroonprins vertelde eens dat zijn vader hem van jongs af aan had geleerd dat je de kraan niet liet lopen als je het water niet nodig had.

Het werd een gelukkige keus. In zeven jaar tijd maakte hij zich het onderwerp meester met onder meer als resultaat dat hij succesvol voorzitter was van het World Water Forum dat in 2000 in Nederland werd gehouden. Later gaf hij interviews over dat onderwerp, waarin hij onomwonden zei dat water terug op de politieke agenda moest. Wat opviel, was zijn zelfstandig optreden. In dat proces van zelfstandig worden mag de rol van zijn vrouw Máxima niet onderschat worden. Vanaf het moment dat deze econome zijn zijde koos, is zijn zelfverzekerdheid en zelfbewustheid gegroeid. Zeker op internationaal gebied zal deze kosmopoliet voor hem als klankbord kunnen dienen. Of dat ook voor binnenlandse aangelegenheden geldt, daarover zijn twijfels gerezen na haar uitspraak deze week dat zij het een eer vond om haar schoonmoeder op te volgen.

Aan de conclusie dat Willem-Alexander door zijn moeder nog intensiever is klaargestoomd voor zijn taak als vorst dan zijzelf destijds, is bijna niet te ontkomen. Dat is uiteraard geen garantie op een succesvolle uitoefening van een ambt dat zo nauw in de gaten wordt gehouden. Dat zijn moeder van haar regeerperiode zo'n succes heeft gemaakt - zoals de laatste dagen uit de nationale en internationale reacties bleek - is daarbij eerder een nadeel dan een voordeel. Beatrix heeft onbedoeld de lat voor haar zoon hoog gelegd.

Dat Nederland na 30 april een andersoortige vorst op de troon krijgt is onvermijdelijk. Dat verschil is vooral te verklaren uit de persoonlijke voorkeuren die nogal uiteen lopen. Van jongs af aan had Beatrix een talent voor beeldende kunt en cultuur in brede zin. Haar zoon heeft dat veel minder. Zijn hart gaat uit naar sport, zoals we hebben kunnen zien bij grote sportevenementen als de Olympische Spelen.

Deze week werd bekend dat de kroonprins afstand doet van zijn lidmaatschap van het IOC, het Internationaal Olympisch Comité. Dat betekent niet dat hij daarmee afstand doet van zijn bestuurlijke ervaring en zijn netwerk binnen de internationale sportwereld.

Het zou zo maar kunnen dat Nederland, met een stimulerende koning op de achtergrond, straks een serieuze poging doet om de Olympische Spelen van 2028 binnen de grenzen te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden