Klaar was de Kees van de berenboer

Over de oorsprong van klaar is Kees blijken theorieën in omloop te zijn die in naslagwerken nog geen vermelding hebben gevonden.

Daar worden, zoals onlangs in dit rubriekje stond, twee verklaringen gegeven. De uitdrukking zou teruggaan op klaar is (de) kaas (kees is een dialectvorm van kaas) of op de voornaam Kees, die alleen vanwege de alliteratie zou zijn uitverkoren. Overtuigend bewijs voor deze verklaringen ontbreekt nog.

Dat geldt ook voor de suggestie van een lezer die klaar is Kees in verband brengt met beren, mannelijke varkens, in een Veluws dialect Kees genoemd. Bij keuterboeren op de Veluwe, schrijft hij, kwam op gezette tijden de 'berenboer' langs om een zeug te laten dekken. Na afloop was Kees klaar.

De lezer lijkt niet uit te sluiten dat hier ook de oorsprong ligt van kezen in de zin van 'geslachtsgemeenschap hebben'. Nicoline van der Sijs daarentegen, die de etymologieën in Van Dale verzorgt, herleidt dit werkwoord tot kees in de zin van 'tabakspruim' en signaleert 'de associatie met enerzijds pruim (kut) en anderzijds met het harige van de pruimtabak'.

Een andere lezer brengt klaar is Kees in verband met Hongaarse kinderen die in de vorige eeuw naar Nederland kwamen om op te knappen. In hun taal betekent kész, uitgesproken als /kees/, 'klaar' en het is niet ondenkbaar dat de Hongaartjes wel eens klaar is kész riepen. Vernuftig bedacht, maar zo valt helaas niet te verklaren hoe de uitdrukking al in 1805 bekend kon zijn bij de dichter Willem Bilderdijk.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden