Klaar voor de eindsprint: drama bij de PvdA, Wilders hoopt op 'gordijnbonus'

Beeld Tom

Politici zetten dit laatste campagneweekend alles op alles voor een zo goed mogelijk resultaat bij de Tweede Kamerverkiezingen van woensdag. Hoe verlopen de campagnes voor de elf grootste partijen tot nu toe?

Roemer kan weer aanvallen

De SP maakt zich geen illusies: de grootste gaan ze deze verkiezingen niet worden. Dat heeft als voordeel dat de partij onbevangen campagne kan voeren, meent voorzitter Ron Meyer. “We kunnen niet meer degraderen of kampioen worden, maar nog wel Europees voetbal halen en dat maakt dat we vrij kunnen voetballen.”

Dat is haast een opluchting na de torenhoge druk die de SP in 2012 voelde toen ze wekenlang de peilingen aanvoerde. De partij werd daardoor in de verdediging gedrukt, terwijl ze veel liever in de aanval gaat - iets wat ze deze campagne weer volop doet onder leiding van een ontspannen Emile Roemer.

De socialisten zetten zich vooral af tegen het marktdenken van de VVD, maar ze zetten zich ook af tegen de PVV die veel minder sociaal zou zijn dan de partij kiezers wil doen geloven.

De SP put zelfvertrouwen uit de ruim 250.000 steunbetuigingen voor een Nationaal Zorgfonds zonder eigen risico en marktwerking. De bijbehorende manifestatie op het Haagse Malieveld trok vorige maand een kleine 10.000 mensen. In de peilingen zorgt het nog niet voor een opleving, maar de SP hoopt veel niet-stemmers alsnog te mobiliseren. Zij moeten voor de partij het verschil gaan maken.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Henk Krol Beeld ANP

Krol zoekt de camera’s op

Even zag 50Plus het hele kaartenhuis ineenstorten toen lijsttrekker Henk Krol stelde dat de partij de AOW-leeftijd wil terugbrengen naar 65 jaar door de AOW-uitkering te verlagen. Geen goede reclame voor een ouderenpartij. Ook het recente akkefietje met Krols cv - hij deed hbs in plaats van gymnasium - hielp het imago van 50Plus niet. 

Partijvoorzitter Jan Nagel tikte Krol op de vingers en sommeerde hem het rustiger aan te gaan doen. Het werd een korte pauze, want bij dalende peilingen heeft 50Plus maar één remedie: Henk Krol. De medialieveling van de campagne gaat geen camera uit de weg. Of hem nou een kritisch gesprek wacht of niet, hij komt: aandacht is aandacht. Als sluitstuk van de campagne doet Krol maandag met een helikopter alle twaalf provincies aan - journalisten mogen uiteraard meevliegen. Bij het Carré-debat deed Krol ondertussen goede zaken. 

Hij speelde zich met een fel en fanatiek optreden weer in de kijker als belangenbehartiger voor ouderen, die, zo blijkt uit CBS-cijfers, het stukken beter hebben dan leeftijdsgenoten twintig jaar geleden. Die cijfers deden Krol in woede ontsteken; hij sprak van een ‘onzinverhaal’. Bij 50Plus hopen ze vurig dat dergelijke optredens Krols uitglijders doen vergeten.

Asscher heeft nog vier dagen

Het grote drama van deze verkiezingen tekent zich af bij de PvdA. Dankzij de samenwerking in het kabinet met de VVD staat de PvdA er al jaren beroerd voor in de peilingen. Het is de nieuwe lijsttrekker Lodewijk Asscher tot op heden niet gelukt die trend te keren. Dinsdag komt er nog een kans te redden wat er te redden valt, als Asscher in het slotdebat tegenover PVV-leider Geert Wilders staat, de aartsrivaal van de sociaal-democraten.

Asscher was veel op de tv, al zegde hij Umberto Tans ‘RTL Late Night’ af omdat hij geen zin had terug te blikken op een slecht verlopen televisiedebat, waarin presentatrice Diana Matroos hem keihard ondervroeg over het uitblijvende ‘Asscher-effect.’

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Lodewijk Asscher Beeld ANP

De PvdA trekt zich op aan het grote aantal zwevers. Gisteren gooide Asscher er nog twee advertentie-pagina’s in de Volkskrant tegenaan om mensen te overtuigen te stemmen op een partij die verantwoordelijkheid heeft genomen toen het moeilijk was, en het beleid naar eigen zeggen sociaal heeft weten te houden. Tegelijkertijd houdt de partij rekening met fors verlies. Het record staat op naam van Ad Melkert: onder zijn leiding duikelde de PvdA in 2002 van 45 naar 23 zetels.

Segers zet zijn thema’s neer

De ChristenUnie kan tevreden zijn. Het voor de partij belangrijke ethische thema rond voltooid leven speelt een rol in de campagne, en veel partijen hebben zich aangesloten bij het manifest voor waardig ouder worden. In opiniepeilingen haalt de partij consistent de gehoopte een of twee zetels winst.

In de slotfase van de strijd probeert lijsttrekker Gert-Jan Segers veel in de media te komen. Hij is relatief nieuw, en heeft misschien nog niet de bekendheid van zijn voorganger Arie Slob, zo is de gedachte bij de partij. Dan komt het goed uit dat Segers bij het laatste televisiedebat dinsdagavond twee prominente tegenstanders heeft geloot.

Tegen Mark Rutte kiest Segers voor een stelling over duurzame energie. Zo kan de ChristenUnie zijn groene profiel benadrukken. Daarmee kan Segers zich ook herkansen voor een recent optreden bij ‘Nieuwsuur’. Toen had hij moeite uit te leggen hoe de partij duurzaamheid combineert met steun voor de intensieve veehouderij. 

De tweede opponent in het slotdebat is Geert Wilders met een stelling over de islam. Daar kan Segers zich laten zien als iemand die de radicale uitwassen van de islam bekritiseert, maar ook staat voor godsdienstvrijheid en de rechtsstaat.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Marianne Thieme Beeld anp

Thieme gaat haar eigen gang

Heel zichtbaar is de Partij voor de Dieren niet deze campagne, desondanks gaat het Marianne Thieme voor de wind. Afgaande op de peilingen liggen er op 15 maart vier of vijf zetels in het verschiet. Thieme blijft stug haar eigen verhaal vertellen, dat over ‘Plan B’, als redding voor de bedreigde aarde. 

Tijdens het televisiedebat in Carré maakte ze zich hard voor een schoon klimaat, terwijl dat onderwerp in het geheel niet op de agenda stond. Het maakt Thieme niet uit. De Partij voor de Dieren is niet uit op regeringsdeelname. De partij koestert de ‘aanjaagfunctie’.

Van der Staaij: een geliefde gast

De SGP-boodschap is nog steeds orthodox, maar de stijl is veranderd. Lijsttrekker Kees van der Staaij is een geliefde gast bij praatprogramma’s. Hij brengt er een boodschap van echtelijke trouw, pro life, goede ouderenzorg. Op bezoek bij de achterban is de boodschap meer traditioneel. 

Daar is de SGP anti-Europa, pro-Israël en: anti-islam. De SGP wil een verbod op gebedsoproepen vanaf moskeeën, zoals kerken wel klokken mogen luiden. Op Facebook verspreidt de SGP actief filmpjes met een anti-islamgeluid. De partij rekent op drie zetels.

Rutte zet in op zijn leiderschap

Eén van de meest interessante machinekamers is dezer dagen die van de VVD. De vraag is of men daar denkt dat het goed gaat. Want er is in de peilingen wel groei, maar die 51 gehoopte zetels zijn nog een zetel of 25 weg.

De VVD had bedacht het eenvoudig te houden. Lijsttrekker Mark Rutte zou zich de optimistische leider van alle Nederlanders tonen.

In de campagne zetten de liberalen in op ultrakorte boodschappen. ‘Normaal. Doen.’, was de eerste, die de mensen ervan moest overtuigen dat het beter is om de machtsverhoudingen niet te veel te veranderen. “Er is niets wat wij niet kunnen”, zei Mark Rutte onlangs nog.

Ook was er de boodschap ‘Het. Gaat. Niet. Gebeuren.’, over de vraag of de VVD met de PVV in een kabinet zou willen zitten.

Vooraf hadden de liberalen ingezet op een tweestrijd met de PVV, maar die gehoopte strijd bleef tot nog toe uit. Pas maandag zit Rutte met PVV-leider Geert Wilders in het ‘premiersdebat’ bij ‘Een Vandaag’.

Veel inhoudelijke punten kwamen in het VVD-verhaal nog niet aan de orde. Probleem is dat Rutte niet te veel kaarten op tafel wil leggen - hij wil iedere denkbare coalitie kunnen leiden: met christen-democraten, met sociaal-liberalen, zelfs met linkse partijen. Zo maakte hij deze week nog duidelijk dat de VVD absoluut geen haast heeft met de wet voltooid leven.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Sybrand Buma Beeld ANP

Buma raakt gevoelige snaar

Sybrand Buma heeft het tij mee. Zijn CDA stijgt gestaag in de peilingen. Zijn humor wordt herkend en raakt zelfs een beetje in de mode. In de media geldt hij niet meer als stijf en ouderwets, maar als een man met leuke grapjes.

De aanpak van het CDA werkt. Voortdurend valt Sybrand Buma minister-president Mark Rutte aan. En bij gebrek aan vuurwerk tussen VVD-lijsttrekker Rutte en de andere koploper in de peilingen, Geert Wilders (PVV), krijgt Buma daarvoor aandacht.

De onzekere burger, gebrek aan normen en waarden, een onveilige wereld, te veel regels, te hoge studieschulden en doorgeslagen individualisering zijn de thema’s waarop het CDA hamert. De oorzaak is onder meer gebrek aan moreel leiderschap, zegt Sybrand Buma.

Het CDA lijkt daarmee ondanks de groei van de economie een gevoelige snaar te raken. En hoe duidelijker dat wordt, hoe meer de vrijwilligers in hun groene jassen, met hun folders op straat, gaan stralen.

Nu Sybrand Buma zich tussen Rutte en Wilders heeft weten te manoeuvreren wil hij verder. Minister in een kabinet onder premier Rutte hoeft voor hem persoonlijk niet. Als het CDA gaat meeregeren zoekt hij partijgenoten voor het kabinet. Maar als het CDA eens de grootste zou kunnen worden, dan neemt Buma zelf zijn intrek in het Torentje.

Klaver toont zich soeverein

Het is een opvallende campagne die GroenLinks voert: terwijl SP en PvdA om de beurt Jesse Klaver besmeuren, blijft de 30-jarige lijsttrekker ijzig kalm. Toen de PvdA’ers Asscher en Dijsselbloem hem aanvielen vanwege zijn ‘ontwrichtende’ milieumaatregelen, antwoordde Klaver: “Dat is na 15 maart allemaal weer vergeven en vergeten.”

Haast soeverein manifesteert hij zich als de ‘leider op links’, iemand die uitstraalt dat alle kritiek van hem afglijdt. Liever richt Klaver zijn pijlen op de VVD. Zoals hij woensdag zei: “Feit is dat ik visie heb. Dat kun je van sommige vijftigers die nu in het Torentje zitten niet zeggen.”

Waar moet dit eindigen? Klaver heeft de tv-debatten goed doorstaan. En dat terwijl een favoriet onderwerp, het klimaat, nog nauwelijks aan bod is gekomen. Dit zal dinsdag tijdens het slotdebat van de NOS alsnog gebeuren.

In de peilingen schommelt GroenLinks zo rond de vijftien tot zeventien zetels, een ongekend hoog aantal. Lastig voor de partij is dat zwevers die neigen naar GroenLinks, bovenmatig twijfelen, blijkt uit onderzoek van Ipsos. Het is dus allerminst zeker dat de duizenden belangstellenden die Klaver toejuichten in de verschillende poptempels, ook echt op hem zullen stemmen.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Alexander Pechtold Beeld AFP

Pechtold heeft eigen verhaal

D66 wil bij deze verkiezingen winnen. Lijsttrekker Alexander Pechtold presenteert zichzelf in een strakke campagne als de verbindende ‘premier voor iedereen’. Het land is volgehangen met posters met D66-logo en op tv is ruim zendtijd ingekocht voor spotjes waar Pechtold de boodschap nog eens herhaalt: ‘D66 krijgt het voor elkaar’.

Alexander Pechtold koos bij deze verkiezingen bewust voor een andere aanpak: minder reageren op wat andere partijen doen. ‘Nu heb ik een eigen verhaal’. Hij zegt dat hij daardoor meer ontspannen in de campagne staat. Pechtold redde zich knap tijdens een inmiddels veelbesproken tv-confrontatie, waarbij een 57-jarige studiogast bij ‘Nieuwsuur’ eiste dat D66 stervenshulp voor hem mogelijk maakt.

D66 kan groot worden als veel progressieve kiezers een stem willen uitbrengen op een partij die graag wil regeren. D66 spreekt vooraf geen voorkeur uit voor een kabinet van rechtse of linkse snit. D66 is een middenpartij, en Pechtold houdt de handen vrij. Het doel: de derde partij worden. Of dat lukt, hangt vooral af van jonge kiezers; één op de drie kiezers onder de 35 stemt D66. Jesse Klavers GroenLinks is woensdag een geduchte concurrent.

Wilders kiest buitenpositie

Er was een moment dat ze achter de gesloten deuren van de PVV dachten dat ze de verkiezingen vast en zeker zouden winnen. Nu hopen ze op de ‘gordijnbonus’ - dat mensen wel PVV stemmen, maar dat niet tegen de opiniepeiler durven te zeggen.

Of dat extraatje inderdaad op Wilders af komt is zeer de vraag. In de tien jaar van het bestaan van de PVV hebben alle peilbureaus een flink aandeel PVV-stemmers in hun steekproeven weten op te nemen. Bovendien is de tijd dat het taboe was om op de PVV te stemmen achter de rug.

Wilders gooit alles in de strijd - ook zijn zorgen om zijn persoonlijke veiligheid, die even in het geding leek te zijn geweest toen een beveiliger uit zijn team corrupt bleek. In Story en Privé deed hij deze week uitvoerig uit de doeken in welke ernstige omstandigheden zijn leven zich al jaren afspeelt: dat er dagen zijn waarop hij het daglicht niet ziet, dat hij en zijn vrouw voortdurend moeten verhuizen.

Dat Wilders kiest voor een buitenpositie maakt dat hij nog niet in confrontatie kwam met zijn opponenten. Het is de afgelopen jaren meer en meer zijn strategie geworden, maar het is de vraag of hij het de volgende verkiezingen nogmaals zo zal doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden