Kirchner haalt bezem door geheime dienst

President Argentinië verdenkt spionnen van dood aanklager

Ze luisterden een onderzoeksrechter af, chanteerden advocaten en bespiedden politici. Daarnaast sluisden ze tientallen miljoenen euro's het land in en uit. Een topman bestierde ruim 30 ondernemingen en had 20 geheime telefoonnummers.

Nee, het gaat hier niet over de maffia maar over de Argentijnse inlichtingendienst Side. President Cristina Fernández de Kirchner wil de dienst hervormen, omdat die volgens haar betrokken is bij de mysterieuze dood van aanklager Alberto Nisman.

President Kirchner tekent vandaag een wet die de veiligheidsdienst transparanter en democratischer moet maken. De oppositie vreest juist een uitbreiding van de macht van de president.

De dienst werd in 1946 opgericht door president Perón en was tijdens de militaire dictatuur tussen 1976 en 1982 veelvuldig betrokken bij mensenrechtenschendingen. "Alle serieuze pogingen om Side te hervormen zijn gestrand", aldus onderzoeksjournalist en kenner van de inlichtingendienst Santiago O'Donnell. "Side wordt gekenmerkt door verschillende facties met uiteenlopende belangen". Elke regering benoemt zijn vertrouwelingen: "Zo ontstaan dus verschillende groepen en loyaliteiten", vervolgt O'Donnell.

Ook de gebrekkige parlementaire controle op de dienst speelt een rol. Zo kwam de commissie van het Congres die toezicht houdt op de dienst vorig jaar slechts twee maal bijeen. En dan zijn er nog de zakelijke initiatieven van spionnen, zoals chef van de veldoperaties Jaime Stiuso (zie kader), die ertoe leiden dat Side zich kon ontwikkelen tot een staat binnen de staat.

In 2012 kwam dankzij onderzoek van dagblad La Nación voor het eerst de schimmige werkwijze van de inlichtingendienst aan het licht. Onderzoeksrechter Daniel Rafecas onderzocht toen de vicepresident, die werd verdacht van het aannemen van steekpenningen en het onderhands gunnen van overheidscontracten aan bevriende zakenlui.

Side tapte de telefoon van de onderzoeksrechter af en speelde sms'jes en gesprekken door aan de regering Kirchner. De taps onthulden dat Rafecas vooringenomen was over de zaak en de vicepresident. De taps werden door ambtenaren gelekt naar de media en de onderzoeksrechter werd van de zaak gehaald. De vicepresident was voorlopig gered uit zijn hachelijke positie.

Dat de dienst aan hervorming toe is, bleek na de mysterieuze dood van aanklager Alberto Nisman, vorige maand. Twee weken voor zijn dood had president Kirchner spion Stiuso ontslagen. Maar die was nou net de belangrijkste leverancier van informatie voor Nisman, die de betrokkenheid van de Iraanse regering wilde aantonen bij de bomaanslag op het Joods centrum Amia in 1994.

Het ontslag maakte Nisman achterdochtig en hij deed aangifte tegen de president omdat zij zijn onderzoek zou belemmeren ten bate van een oliedeal met Iran. Vier dagen later werd Nisman dood aangetroffen, hij zou zelfmoord hebben gepleegd. Om deze spionageroman compleet te maken: de eerder genoemde rechter Rafecas die kritisch over de vicepresident was, maakte zojuist bekend dat hij geen reden ziet president Kirchner te vervolgen.

Volgens de regering gebruikte de inlichtingendienst Nisman om president Kirchner ten val te brengen. Volgens de oppositie heeft de president de spionnen ingezet om Nisman te vermoorden. Wie er ook gelijk heeft, de betrokkenheid van de spionnen bij zijn dood is buiten kijf.

In het hervormingsplan van president Kirchner krijgt het parlement invloed op de benoeming van de directeur en wordt de commissie die toeziet op de spionnen versterkt. Maar volgens oppositielid Patricia Bullrich zal er weinig veranderen: "Er wordt met poppetjes geschoven en de dienst krijgt een andere naam. De ingreep is vooral cosmetisch."

Jaime 'Octopus' Stiuso, chef veldoperaties

Tot de dood van aanklager Nisman had niemand van hem gehoord: Jaime Stiuso, chef veldoperaties van Side. De Argentijnse justitie heeft hem een reisverbod opgelegd en wil hem horen over zijn betrokkenheid bij Nismans dood.

Stiuso had in zijn spionnentijd wel twintig verschillende mobiele telefoons en importeerde goedkoop met hulp van corrupte douaniers Playstations om die met flinke winst door te verkopen. Ook verdenkt justitie hem ervan drugsgelden wit te wassen via een van de 30 off-shore bedrijven die hij zou aanvoeren. Stiuso had overal een vinger in de pap en dat leverde hem de bijnaam 'de Octopus' op. In januari werd hij door de president ontslagen maar hij blijft gevreesd: 'Stiuso kent ieders geheimen in Argentinië', kopte dagblad La Nación.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden