Review

KIOSK

De samenzwering van de politieke elites

Met gepaste trots wijst de maestro op de ingang die zijn opvattingen hebben gevonden in bijvoorbeeld Zuid-Afrika, waar verdeeldheid maar net niet in een burgeroorlog ontaardde. Maar het artikel onderzoekt in de eerste plaats wat er in Europa geworden is van die pacificatiepolitiek, dat handjeklap tussen rivaliserende volksdelen. Op grond van de aard en omvang van de politieke coalities die her en der geregeerd hebben moet Lijphart concluderen dat de behoefte aan consensus in klassieke pacificatie-landen als Oostenrijk en Nederland minder is geworden, maar niet in Zwitserland en België. Het tweede paarse kabinet van 1998, dat bijna het hele politieke spectrum omvatte, betekende echter weer een opleving.

In een volgend artikel doen de Leidse collega's Ruud Koole (ook voorzitter van de PvdA) en Hans Daalder het nog eens over. Zij graven dieper dan de formele politieke kenmerken die Lijphart als criteria hanteert, en de lezer krijgt een lesje verzuiling en ontzuiling in Nederland. Het laatste proces lijkt onomkeerbaar, en de gesegmenteerde samenleving waarop Lijphart zijn theorie fundeerde in 1968 behoort tot het verleden. In de jaren zestig en zeventig polariseerden juist de elites die daarvoor de meesters van het vergelijk waren geweest, het centrum donderde in elkaar, en links gaf de toon aan. Maar met het akkoord van Wassenaar dat de overheid, de vakbonden en de werkgevers in 1982 sloten om het afnemend economisch tij te keren, sloop de pacificatie terug in de Nederlandse politiek. Depolitisering en compromisbereidheid namen weer toe, aangemoedigd door de grote omvang van zwevende kiezers. Bij de formatie van het eerste paarse kabinet in 1994 werd nog wel geschermd met 'het primaat van de politiek', maar het succes van het poldermodel was vier jaar later zo evident dat iedereen de corporatistische trekjes voor lief nam. Ook dit stuk dateert van vóór de opstand der horden in begin mei, en dus kunnen de auteurs zich nog in alle gemoede afvragen: 'Er is nog geen echte oppositie tegen het stelsel gerezen, ondanks de hoge mate van samenwerking (lees samenzwering, SdL) tussen de politieke elites. Zou een gedepolitiseerde democratie uiteindelijk minder kwetsbaar zijn voor oppositie tegen het systeem?' Het antwoord is inmiddels gegeven.

Het valt níet mee, nu niet en straks niet

Socialisme & Democratie is het orgaan van de Wiardi Beckman Stichting, denktank van de PvdA. Lijkt het maar zo, of is ook het blad kleiner geworden? Er staat een lang artikel in van de oude radicaal Arie van der Zwan die jammert 'Waar blijft de ombuiging van het beleid?'. Ook daarop komt nu antwoord, maar Van der Zwan had het nog tegen zijn argeloze partijgenoten toen hij schreef: 'Het door Nederland gevoerde immigratiebeleid van de afgelopen dertig jaar wordt gekenmerkt door drie constanten: onderschatting van de omvang van de immigratiestroom, ongerechtvaardigd optimisme met betrekking tot de integratie van de immigranten, met name die van niet-westerse oorsprong, en virtuositeit in het bedenken van bezweringsformules als het allemaal blijkt tegen te vallen.' Je zou bijna denken dat Paul Scheffer, ook van linkse huize, nooit zijn 'Multiculturele drama' (2000) had geschreven. De overeenkomst is dat beide schrijvers met cijfers in de hand op beschaafde toon zeggen dat het níet meevalt, en dat zulks ook niet in de toekomst te verwachten is.

Eigenlijk is het vraaggesprek dat Christen Democratische Verkenningen (CDV), de tegenhanger van Socialisme & Democratie, over dezelfde problemen voert, nog rustiger gestemd. De 'bezweringsformules' worden daar met 'symboolwetgeving' betiteld. CDV spreekt met Joanne van der Leun van de Leidse Universiteit die onderzoek deed naar de sociale vangnetten die gemeenten en kerken spreiden om illegale vreemdelingen op te vangen. Van der Leun verklaart die opvang, die zelf ook 'illegaal' is, uit humanitaire, professionele en instrumentele noodzaak. Illegalen in nood vragen om hulp, beroepsgroepen voelen zich aangesproken, en ook handhaving van de openbare orde vereist clementie. De Leidse onderzoekster lijkt geen tegenstander van een streng toelatingsbeleid, maar verduidelijkt dat mensen uit de boot zullen blijven vallen, en zorg behoeven. Haar christen-democratische gesprekspartners lijken dat met haar eens te zijn. Maar was dat begrip voor illegale steun aan illegalen alleen bedoeld om Paars te plagen? De toekomst zal het uitwijzen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden