Review

KIOSK

Het oude onrecht tussen het moderne lawaai

Wrokkig zeggen de onderzoekers in het eerste artikel 'Oorzaken en gevolgen van echtscheiding', dat het onderwerp lange tijd in het verdomhoekje stond omdat het in het progressieve universitaire klimaat slecht stond om moeilijk te doen over echtscheiding. De onderzoekers zijn sociologen en psychologen van verschillende universiteiten, en de steekproef is samengesteld uit 551 gehuwden die nooit gescheiden zijn, 868 mensen die gescheiden zijn en zonder partner leven, en 927 eerder gescheiden en nu gehuwd of ongehuwd samenwonenden. De interviews werden in 1998 gehouden. De schrijfsters Lissy Terhell, Marjolein Broese van Groenou en Theo van Tilburg memoreren dat een echtscheiding ook altijd een verlies van andere banden met zich meebrengt.

Het artikel 'Verschillen in het steunnetwerk en de sociale participatie van gescheiden mannen en vrouwen' geeft enig inzicht in hoe mensen na een scheiding hun leven weer oppakken met hulp van anderen. Dat betekent voor alleenstaande mannen echt van 'anderen', maar voor vrouwen komt de steun en vriendschap vooral van familie. Mannen die weer een nieuwe partner hebben gevonden, zijn ook de eersten die hun comeback in het volle leven vieren. Van de mannen hertrouwt 60 procent, van de vrouwen 40 procent. De medelijdende blikken naar verlaten vrouwen zijn dus terecht. Uit de interviews blijkt bovendien dat het hebben van werk een goede voorspeller is voor het onderhouden en aanknopen van contacten, maar het opvoeden van kinderen is dat ook, zij het in mindere mate. Het al of niet beschikken over een extraverte persoonlijkheid, 'uitgaanstype', doet er minder toe. Beschamend is in dit verband dat mannen met een labiel gedrag daar meer plezier van hebben dan vrouwen; alsof zielige mannen een grotere vertedering oproepen. Dat het in het leven niet eerlijk toegaat, bewijst ook de voorkeur die hogeropgeleiden genieten in het sociaal verkeer. Zij slagen er sneller in om de draad weer op te nemen dan eenvoudige mensen. De sociale banden uit het eerdere huwelijk spelen een onduidelijke rol, maar vast staat 'dat mensen die in het algemeen zorg dragen voor hun eigen sociale contacten, daar de vruchten van plukken na een echtscheiding'. Aan wie heeft, zal gegeven worden. 'De mens is de mens een zorg' schreef de socioloog A. de Swaan al in 1976 toen hij constateerde dat de mensen hun behoeftige medemensen wel niet vergeten, maar liever uitbesteden aan de staat dan er zelf mee te zeulen. Al bevat het nummer van Sociale Wetenschappen weinig nieuws, het is nuttig om je zo nu en dan te overtuigen dat tussen al het moderne lawaai het oude onrecht blijft bestaan.

Handige combinatie van ernst en vlotte praatjes

Bij dat 'moderne lawaai' hoort de socioloog Manuel Castells. Maar niet zonder een goed oog voor de wanverhoudingen in de wereld, schrijven in Bestuurswetenschappen de heren P. de Goede, H. Goverde en N. Nelissen, allemaal hoogleraar aan de School voor Bestuurswetenschappen van de Nijmeegse universiteit. 'De netwerksamenleving volgens Manuel Castells', heet hun lovende overzicht van het werk van de oorspronkelijk Spaanse wetenschapper (1942), die in Parijs studeerde, en sinds 1979 aan de universiteit van Berkeley, Californië sociologie en planologie doceert. Castells publiceerde in 1996 het eerste deel van drie boeken over 'de netwerksamenleving'. Netwerk wordt door hem zowel verstaan in de betekenis die de yuppen eraan geven als zij zich verontschuldigen voor hun neurotisch gsm-gebruik ('effe netwerken'), als in de zin die de saaie sociologen van Sociale Wetenschappen eraan hechten: een steun in moeilijke tijden. 'Mensen maken pas op de plaats, macht regeert bij gratie van stromen', is het adagium van Castells. Hoe bij de tijd zijn levensopvatting ook is, de Spaanse socioloog heeft nooit helemaal de linkse opvoeding verloochend die hij in Spanje en Frankrijk genoot. Hij heeft zich lange tijd ingespannen om te bewijzen dat de stad het slagveld was van de kapitalistische tegenstellingen. Zijn eerste boek heette 'Het probleem van de stad' (1972). De ruimtelijke inrichting werd zijns inziens bepaald door onderhandelingen van de ondernemersklasse met de stedelijke beleidsvoerders, en de losjes georganiseerde consumenten. Wie in dat debat de boventoon voerde is duidelijk.

Castells aandacht is van formele organisaties zoals ondernemers en bestuurders verschoven naar de uitstraling van de elektronische media. 'Networks' beheersen het moderne leven, of het nu om telefonie of televisiemaatschappijen gaat. Maar hij heeft zich nooit helemaal bekeerd tot de 'communicatie, weetjewel'-stijl, en is verdacht gebleven op de ouderwetse belangen achter het vloeiende Internet. De mensen hebben immers een plaats, dat geldt voor de bazen én de bozen. Het artikel is een aardige kennismaking met de gedachtewereld van een socioloog die heel handig de ernst des levens met vlotte praatjes weet te combineren. Alleen wanneer de heren in het artikel de relevantie van Castells voor de bestuurswetenschappen gaan uitmeten, krijgt de lezer het benauwd. Jargon en gewichtigheid nemen daar kwadratisch toe. Castells stamt uit Barcelona, waar 'modernismo' een decoratieve stijl van de rijken is. In Nederland is planologie al gauw dikdoenerij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden