Review

KIOSK

Vermoorde onschuld kan het maar niet geloven

Waarschuwingen voor de groei van een fascistisch klimaat en pleidooien voor grotere onafhankelijkheid wisselen elkaar af. De rector van de Baskische universiteit komt aan het woord over het geweld waarmee intellectuelen bedreigd worden die zich tegen ETA uitspreken, en een moeder van een 'politieke gevangene' klaagt over de behandeling die haar dochter in een 'Spaanse gevangenis' moet verduren, ver van vrienden en verwanten. Lang niet altijd is zo duidelijk in welke hoedanigheid iemand aan het woord komt, want de personalia vallen alleen bij toeval uit het geschrevene op te maken.

De hierboven aangehaalde Catalaan Cardús i Ros bekijkt het streven naar zelfbeschikkingsrecht van de Baskische nationalisten met meer dan gewone sympathie. Hij behoort ook tot zo'n autonome regio binnen Spanje - Catalonië - die door het omdraaien van de armen van de centrale bestuurders er zoveel mogelijk probeert uit te halen. Dus schrijft hij kwaadaardig 'dat de Spaanse Staat bereid is om net zoveel slachtoffers op zijn hals te halen als nodig is voor het bewaren van de territoriale en nationale eenheid'. De onverbiddelijkheid van de conservatieve regering is het politieke probleem in zijn ogen, en ETA is als het ware de kwade vrucht van die halsstarrigheid. 'Ze liegen, en ze bedriegen de mensen als ze alle politiek geweld dat in Baskenland toeslaat alleen op rekening van ETA en zijn sabotagedaden schrijven', protesteert de moeder van een 'politieke gevangene' in een stuk dat de vermoorde onschuld uithangt met de titel: 'Ik kan het maar niet geloven'.

De Baskische nationalist Ramón Zallo zucht in een opstel over 'de actualiteit van de nationale vraagstukken': 'Ja, in Baskenland verstoort het politieke geweld de nationale kwestie aanmerkelijk'. Zo'n zeven van de zevenentwintig bijdragen komen uit de nationalistische hoek en veroordelen m t het geweld van ETA de houding van de Spaanse regering en de media, die een dialoog in de weg staan. De auteurs nemen het op voor de Baskische politici die het huidige statuut van autonomie binnen Spanje willen openbreken, de 'politieke gevangenen' in Baskenland willen onderbrengen en een gesprek met ETA willen. Die minderheid weet zich vertegenwoordigd en gesteund door de helft van het Baskisch electoraat die gematigd of stevig nationalistisch stemt.

'Zelfs als wij massa's doodden, was dat goed'

Maar de meeste auteurs in deze bundel onderschrijven de definitie van Javier Corcuera in 'Baskenland tussen recht en politiek': 'Het Baskisch probleem, dat is ETA'. In 1959 opgericht, voerde de organisatie vijftien jaar gewapend verzet tegen Franco, maar de meeste moorden ('sabotage' in het eufemisme van ETA) werden na de dood van de dictator in 1975 gepleegd: 800 doden. Die moorddadigheid is ingebed in een straatterreur die alle plaatsen van betekenis teistert, waarbij jongeren het dagelijks met stenen tegen alle niet-nationalistische instellingen en personen opnemen. Een Baskische intifada is al jaren aan de gang, nota bene onder een regionale regering die meer lokale bevoegdheden bezit dan de Palestijnse autoriteit. In de regio stellen universiteit, scholen, kranten en televisie goed- of kwaadschiks hun middelen ter beschikking aan die agressieve xenofobie. Zoniet...

De voortdurende dreiging en de gelijkschakeling van de openbare mening beweegt een van de schrijvers ertoe zijn artikel 'Kroniek van het nieuwe fascisme' te noemen. En omdat de gematigde nationalisten weinig afstand van dat terroristisch klimaat nemen, richten de meeste auteurs in Les Temps Modernes hun pijlen behalve op ETA ook op de meelopers en sympathisanten, zoals Cardús i Ros die toch zo redelijke aandacht voor een politiek probleem vraagt.

Wie zich in de historie van het Baskisch nationalisme verdiept, stuit op een kluwen van etnische en religieuze waanideeën, die het boeren Baskenland in de negentiende eeuw moesten behoeden voor de modernisering van Spanje. In later dagen zijn de uit angst geboren geschiedvervalsing en zelfverheerlijking bovendien nog opgetuigd met linkse kretologie. Dat die kluwen de geesten vergiftigt, kan men vaststellen in de interviews met voormalige ETA-leden: 'Zelfs als wij massa's mensen doodden, was dat goed. Die anderen hadden het gedaan, die anderen hadden het geweld op hun geweten.' In een land waar iedereen weer onbeschroomd op vakantie gaat, is in de linker bovenhelft de terreur die wij zo vrezen al jaren dagelijkse kost. Men vergisse zich niet: met instemming van een groot deel van de bevolking.

Facta, sociaal-wetenschappelijk magazine, besteedt veel kritische aandacht aan de wetenschap der politiek die verjaart. 'Vijftig jaar bedachtzaamheid' smaalt een politicoloog in het nummer. Dat verhindert zo'n beleidswetenschapper niet om in een kolom eens flink van leer te trekken. Andries Hoogerwerf zingt in 'Uit hun rol gevallen' de lof van Plato. Die vond dat 'elk lid van de samenleving zijn eigen bij hem passende taak moet verrichten, en zich niet met de zaken van anderen moet inlaten'. Daar schort het nu aan, schrijft Hoogerwerf: kamerleden vinden wetsontwerpen onaanvaardbaar, maar stemmen om 'politieke redenen' toch voor; hoogleraren treden op als consultants; bestuurders verschuilen zich achter adviserende commissies; een schouwburg wordt naar een bank genoemd, en journalisten bieden 'infotainment' in plaats van berichtgeving en analyse. 'Het hedonistische streven naar geld, macht en roem heeft het bij velen gewonnen van het streven naar dienst aan het algemeen belang.' Een ethisch reveil, een moreel appèl uit de mond van een sociale wetenschapper. Uit zijn rol gevallen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden