Column

Kindertrauma's los je niet op met beleidsmakersproza

Kinderrechtenorganisatie Augeo heeft een onderzoek naar buiten gebracht dat stelt dat meer dan de helft van de basisschoolkinderen een ingrijpende ervaring achter de rug heeft. Beeld thinkstock
Kinderrechtenorganisatie Augeo heeft een onderzoek naar buiten gebracht dat stelt dat meer dan de helft van de basisschoolkinderen een ingrijpende ervaring achter de rug heeft.Beeld thinkstock

Ongeveer de helft van de kinderen in de basisschoolleeftijd heeft al een ingrijpende ervaring achter de rug. Een op de negen zelfs meer dan drie. De kinderrechtenorganisatie Augeo liet het onderzoeken en ging daarbij onorthodox te werk.

Honderden kinderen werden ondervraagd door bijna-volwassenen die maar een paar jaar ouder waren. Die hadden, zo bleek in de uitzending van het Radio 1-Journaal waarin die resultaten bekend werden, het hulpverlenersjargon al snel onder de knie. "Naarmate ze meer meemaken, gaat de kwaliteit van het leven achteruit," lichtte een van hen toe. "Ze zijn minder gelukkig, zitten minder goed in hun vel."

Of het aan hen lag of aan de makers van de reportage is niet duidelijk, maar ook de aard van de genoemde trauma's sloot naadloos aan bij het zorgenlijstje van de samenleving: lichamelijke en psychische verwaarlozing, huislijk geweld, seksueel misbruik. En de vechtscheiding natuurlijk. In het bijbehorende persbericht lijkt die laatste zelfs bovenaan het lijstje te staan. 'Van ruim een kwart van de 660 ondervraagde kinderen van 11 en 12 jaar zijn de ouders uit elkaar gegaan.' Kennelijk (lang) niet altijd in een vechtsituatie, maar niettemin ernstig genoeg.

Dat maakt korte metten met de mythe die scheidende ouders hun omgeving (en zichzelf) vaak voorhouden: dat het voor de kinderen beter is wanneer het gezin wordt opgebroken. Een scheiding is hoe dan ook traumatisch. Ook de samenleving, die massaal het dogma koestert van het recht op beëindiging van het huwelijk, zou zich daarvan rekenschap moeten geven. De tijden waarin je eigenlijk nog niet serieus had geleefd als je niet minstens één keer gescheiden was liggen goddank achter ons. Maar het leerstuk van de individuele vrijheid weet heel wat leed nog altijd succesvol onder het tapijt te vegen.

'Dit is heftig'

Traumatische gebeurtenissen bestaan. Huislijk geweld komt voor, net als aanranding of verkrachting - om er maar niet omheen te draaien met het lauwe cliché 'seksueel misbruik'. Het rapport dat op basis van het Augeo-onderzoek aan kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer wordt aangeboden zal er wel precieze cijfers over produceren. Net als over de vraag in welke mate die alarmerende cijfers beïnvloed zijn door vragen als 'Ben je vaak bang voor je ouders?' of 'Heb je vaak het gevoel dat niemand om je geeft?' Vragen waarvan je denkt: 'Tsja...' - en die in combinatie met (vecht)scheidingen al snel optellen tot een meervoud aan schokkende ervaringen.

"Dit is veel, dit is heftig", zo reageerde de kinderombudsvrouw in het Radio 1-journaal, om per omgaande de geijkte oplossing aan te dragen. De school moet het doen. Leraren moeten zich meer bewust worden van wat er onder hun pupillen speelt. De ouders zijn vaak de remedie niet - zij zijn in veel gevallen zelf het probleem, zo legde zij voor de radio uit. Dus moet de school 'een veilige, sociale plek worden, waar kinderen zich wel geliefd voelen'.

Ik vermoed dat menige leerkracht net zo'n zucht zal slaken als ik. Niet alleen omdat voor de zoveelste keer de school de maatschappelijke Haarlemmerolie moet zijn voor wat elders misgaat. Maar ook omdat diezelfde school net zo vaak zelf een bron van trauma's kan zijn.

Een harde confrontatie

Wie de tranen ziet vloeien bij de eerste schooldag, zal zich daarover weinig illusies maken. Voor de meeste kinderen gaat dat snel over, maar voor andere niet. En voor iedereen blijft de school een harde confrontatie met de samenleving, die - al realiseert het kind zich dat nog niet- voor later nog veel hardere levenslessen in petto heeft.

Ik hoor de leraren zuchten onder hun bijna onmogelijk geworden dilemma. Aan de ene kant moeten zij hun pupillen de rust en warmte geven van een vertrouwde, liefdevolle omgeving. Maar aan de andere kant bungelt het verwijt daarin te ver te gaan altijd als een zwaard van Damocles boven hun hoofd. Een net iets te warm uitvallende knuffel, een extra lieve aai - en de grenzen van de intimiteit zijn overschreden. Wie als leraar dan de poppen aan het dansen krijgt, is nog niet jarig.

Ook de kinderombudsvrouw verloor zich, toen het een beetje concreet moest worden, op de radio al snel in beleidsmakersproza. 'Verbeteren van het klimaat op school'. 'deskundigheidsbevordering', 'Iets doen aan het sociale, de veiligheid in de schoolomgeving'. Een ding stond volgens de interviewer in ieder geval vast. 'De oplossing ligt op school.' Ook daarvoor had de kinderombudsvrouw de ultieme panacee bij de hand: 'Er zijn middelen voor vrijgemaakt.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden