Kinderpostzegels wil het verschil kunnen maken

De winnaar van dit jaar is vooral bekend door zijn opvallende manier van fondsen werven. Maar een verklaring voor het succes is ook de besteding van het opgehaalde geld. 'Wij doen dingen waar anderen zich niet mee bezighouden.'

Het zou een quizvraag kunnen zijn: welk goed doel hoort bij de volgende statistische gegevens: ieder jaar voert het twee miljoen bestellingen uit, stuurt 200.000 kinderen met enveloppen op pad en instrueert 12.000 docenten op 6000 basisscholen. Het antwoord is niet erg moeilijk. De Stichting Kinderpostzegels is een van de bekendste goede doelen van het land.

Die bekendheid hangt vooral samen met de opvallende manier van fondsen werven. Elke Nederlander jonger dan 75 is ooit zelf met een envelop langs de deuren in zijn buurt geweest. "Wat we met dat geld dóen", zegt directeur Ilja van Haaren, "dat is minder bekend. Dat is jammer, omdat we vinden dat we hele mooie en relevante dingen voor kinderen doen."

Crisis of geen crisis, Kinderpostzegels kon enkele weken geleden pronken met een nieuw record aan opbrengsten van de kinderzegels: 11,6 miljoen euro, ruim een miljoen meer dan vorig jaar. Ook lijkt Kinderpostzegels immuun voor het verschijnsel dat mensen steeds minder gebruik maken van de post. Van Haaren erkent dat de opbrengt dit jaar extra hoog uitvalt vanwege de afbeeldingen: de drie door kroonprins Willem-Alexander geportretteerde prinsesjes.

"Afgezien daarvan blijven kinderpostzegels populair. We zijn van iedereen. Daarnaast hebben we sympathie en vertrouwen bij het grote publiek doordat we onze inkomsten bij elkaar schrapen met toeslagen van wat centen per postzegel. We doen het niet met een paar grote donaties. De twee miljoen bestellingen voeren we goed uit, waardoor veel mensen ook het vertrouwen hebben dat we met het geld de juiste dingen doen."

Het is opvallend dat de stichting zo weinig te lijden heeft van de instorting van de postmarkt. Volgens Van Haaren is vooral de zakelijke markt gekrompen. Privépost gaat minder hard achteruit. "Nederlanders blijven het leuk vinden om elkaar een kaartje te sturen met feestelijke aangelegenheden. Dan doen ze er een kinderpostzegel op, dat staat wel zo feestelijk. Onze wenskaarten vinden gretig aftrek en dit jaar konden mensen voor het eerst ook pleisters bestellen. Die zijn verrassend goed verkocht."

Een andere verklaring voor het succes vindt Van Haaren het gegeven dat de stichting door de jaren heen erin is geslaagd om de hulpprojecten tijdig aan de veranderde tijden aan te passen. Na de oorlog vond het ingezamelde geld vooral een weg naar bleekneusjes uit de stad, kinderen van weinig gefortuneerde ouders die met hulp van de stichting konden uitwaaien op het strand en een gezonde maaltijd kregen. Dat is gestopt toen bleek dat de behoefte aan deze hulp verdween door de stijgende welvaart.

Eind jaren zestig lieten leerkrachten doorschemeren dat zij het belangrijk vonden dat kinderen meer te weten kwamen over kinderen in andere landen. Vanaf toen ging Kinderpostzegels meer aandacht besteden aan de noden van kinderen in andere landen en er kwamen gekleurde kinderen op de zegels. "Dat is nog niet veranderd", zegt Van Haaren. Als we kinderen vragen waar we het geld aan moeten besteden, dan zeggen ze: Afrika."

De stichting stopte met de financiering van de aanleg van nieuwe kinderspeelplaatsen, omdat andere organisaties zich daar succesvol op richtten. "Een tijd terug werd het streven om gehandicapten zoveel mogelijk zelfstandig te laten leven en wonen. Op een gegeven moment was dat doel in grote lijnen bereikt. Nou, dan stopt dat en komen er nieuwe doelen. Op dit moment doen we veel voor kinderen in asielzoekerscentra met wie het niet goed gaat. Je kunt zeggen dat wij dingen doen waar anderen zich niet mee bezighouden. We willen het verschil kunnen maken."

Van Haaren stelt dat Kinderpostzegels sinds een behoorlijke tijd heel bewust samenwerking zoekt met andere partijen. "Het is soms wel makkelijker om dingen alleen te doen, want dan hoef je nergens rekening mee te houden en dat werkt sneller. Maar voor de kwaliteit van de hulpverlening is samenwerking cruciaal. Je deelt niet alleen netwerken en expertise, maar wat ik vooral belangrijk vind, is dat samenwerking je dwingt om de doelstelling duidelijk te formuleren. Wat willen we hiermee bereiken en waarom levert het meer op als we het samen doen?"

Een goed voorbeeld daarvan is volgens Van Haaren de alliantie Kind in Gezin waaraan de Stichting Kinderpostzegels met andere organisaties werkt. Er zijn in Nederland 40.000 kinderen uit huis geplaatst en daarvan woont de helft in pleeggezinnen en gezinstehuizen, de andere helft in tehuizen. "Veel te veel kinderen wonen in een residentiële opvang. Deelnemers van Kind in Gezin hebben de doelstelling afgesproken dat in 2020 minstens 10.000 kinderen vanuit een tehuis in een pleeggezin of gezinshuis zijn geplaatst."

Kind in Gezin is een beweging waaraan inmiddels 35 organisatie meedoen, zoals 's Heeren Loo, De Rudolfstichting en Het Maagdenhuis. "Daaraan mogen nog veel meer clubs meedoen. De enige voorwaarde is dat ze geloven in die doelstelling. Het doel is niet alleen om hier geld voor in te zamelen. We willen ook publiciteit genereren voor de gedachte dat een gezinssituatie veruit de beste manier is om kinderen op te vangen."

Op dit punt heeft Stichting Kinderpostzegels een principiële keuze gemaakt: voor pleeggezinnen. De residentiële opvang krijgt geen geld meer, ook weeshuizen in het buitenland niet. Een belangrijke rol in deze keuze speelde Femmie Juffer, de Leidse hoogleraar adoptie. "Zij overtuigde ons ervan dat kinderen die in een pleeggezin opgroeien een veel grotere kans hebben om later een evenwichtige volwassene te worden, die zelf in staat is om kinderen een veilig thuis te geven. In tehuizen zijn er te weinig mensen aan wie kinderen zich kunnen hechten, terwijl zij dat het hardst nodig hebben. Als zij zich aan iemand kunnen binden, voelen zij zich veilig en geborgen. Dat is veruit de belangrijkste succesfactor."

Het is een mooi streven en voor jonge kinderen zal dat misschien wel lukken, maar in de praktijk blijkt dat voor lastige pubers geen pleeggezinnen te vinden zijn.
"Kinderpostzegels heeft recent een campagne van Pleegzorg Nederland gefinancierd waarmee pleegouders voor tienerkinderen worden geworven. Het is waar dat het moeilijk is om voor die kinderen een plek te vinden, maar dat betekent niet dat we dat niet moeten proberen. We weten dat veel mensen zichzelf ten onrechte niet geschikt vinden voor pleegouderschap. Sommigen vinden zich te oud. Homoseksuele koppels denken dat zij niet in aanmerking komen. Dat is dus onzin en daarover moeten wij meer voorlichting geven. Ook weten veel mensen niet dat er andere vormen bestaan van pleegzorg dan 365 dagen per jaar. Bijvoorbeeld opvang voor een vakantie."

Wat wil de Stichting Kinderpostzegels hiermee zeggen in de richting van al die mensen die tijdens een vakantie zijn gestuit op een hulpbehoevend weeshuis?
"De intentie van die mensen is natuurlijk geweldig. Als je zo'n weeshuis helpt, heb je het hart op de juiste plaats. Daarom zeg ik vooral niet dat zij daarmee meteen moeten stoppen. Ik verwijs alleen naar het wetenschappelijk onderzoek dat duidelijk uitwijst dat opvang in gezinnen veel beter is. Het zou hen ertoe kunnen brengen om hun geld en energie anders aan te wenden, bijvoorbeeld door de kinderen vanuit dat weeshuis onder te brengen bij familieleden die die kinderen vaak nog hebben. Alleen hebben die mensen niet het geld om een neefje of nichtje op te vangen. Als om die reden een weeshuis leegstroomt, dan heb je echt succes."

Meester Verheul
Het is een beeld dat we niet meer kennen, maar voor de oorlog werden de postzegels voor het misdeelde kind verkocht door keurige dames. De verkoop van de toeslagzegels liep via lokale comités. De vrouwen van de notaris en de dokter namen plaats achter een tafeltje in het postkantoor.

Tot in 1948 meester Verheul uit Waarder op het lumineuze idee kwam om de zegels die voor het kind waren bestemd ook door kinderen te laten verkopen. Hij vond het ook belangrijk dat kinderen zich inzetten voor andere kinderen. Verheul versierde sigarendozen en daarmee liet hij zijn leerlingen uit de hoogste klassen langs de deuren gaan. Het werd een geweldig succes en binnen een paar jaar liepen alle schoolkinderen met de zegels door de buurt. Een kleinschalige actie was plotseling een landelijke actie.

Geschiedenis Kinderpostzegels
1912
Uitgifte van de eerste postzegels met een extra toeslag voor het goede doel. Deze zegels verschijnen in Zwitserland en de opbrengst is Pro Juventute; voor de jeugd.

1923
De Nederlandse overheid besluit als tweede land ter wereld ook een speciale postzegel met toeslag voor 'het misdeelde kind' in te voeren.

1924
Uitgifte van de eerste serie Nederlandse kinderpostzegels ontworpen door Georg Rueter. De opbrengst van deze kinderpostzegels is 51.000 gulden.

1925
Oprichting van het Nederlands Comité voor Kinderpostzegels (NCK) onder leiding van jonkvrouwe Alting von Geusau. Het NCK richt een aantal comités van vrijwilligers op die de kinderpostzegels (en later wenskaarten) gaan verkopen. De comités bestaan voornamelijk uit rijke mensen die vinden dat ze arme mensen moeten helpen.

1948
Onderwijzer G. Verheul uit Waarder komt op het idee om de kinderen van zijn school met kinderpostzegels langs de deuren te laten gaan. Het initiatief wordt in vier plaatsen in Nederland uitgeprobeerd. Resultaat: een meeropbrengst van maar liefst 35.000 gulden.

1949
De Stichting voor het Kind gaat zich bezighouden met de organisatie van de welbekende Kinderpostzegelactie. Het NCK kan daardoor meer tijd vrijmaken voor de verdeling van de opbrengsten.

1956
Meer dan de helft van alle basisscholen doet inmiddels mee.

1989
Uit een fusie tussen de Stichting voor het Kind en het NCK ontstaat de huidige Stichting Kinderpostzegels Nederland.

2000
De plaatselijke comités voeren hun laatste actie uit. Sindsdien worden de kinderpostzegels alleen nog maar door schoolkinderen verkocht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden