Kinderopvang / Een man als oppas: alleen op papier

Mannen, allochtonen, alleenstaanden en zestigplussers: ook zij kunnen prima gastouders zijn voor kinderen van werkende ouders. Zeker nu het tekort aan gastouders groeit. Tenminste, dat wijst een Gronings onderzoek uit. Maar is het idee ook in de praktijk kansrijk?

Bij het bemiddelingsbureau in de stad Groningen, dat geschikte gastouders probeert te vinden voor jonge kinderen van werkende ouders, stond jarenlang welgeteld één man als gastvader ingeschreven. ,,Mijn collega's in de stad hebben hem nooit kunnen bemiddelen'', vertelt Henriët Bathoorn van het gastouderbureau in het Groningse Leek. Het verbaast haar niet. Want in de ogen van 'vraagouders', weet ze uit ervaring, is de ideale gastouder een vrouw die zelf (jonge) kinderen heeft.

Tegelijk merkt Bathoorn dat dergelijke opvangmoeders steeds moeilijker te vinden zijn, terwijl de vraag naar gastouderschap alleen maar groeit. Dat is allebei het gevolg van het feit dat vrouwen steeds vaker buitenshuis werken. Zo heeft in de gemeente Leek (bijna 19000 inwoners) nu 65 procent van de vrouwen een voltijdse baan. Daar komt bij dat de overheid in de kinderopvang marktwerking wil bevorderen. Verwacht wordt dat de concurrentie hierdoor zal toenemen.

Om de eigen positie te kunnen versterken, liet het gastouderbureau Leek een onderzoek uitvoeren naar de vraag: hoe kunnen we meer gastouders aantrekken? Het onderzoek is onlangs afgerond en kent een prikkelende uitkomst. Uit een (kleinschalige) enquête van twee studenten van de Groningse universiteit blijkt, dat potentiële 'vraagouders' geen moeite zouden hebben met een mannelijke gastouder voor hun kind(eren). Ook tegen allochtonen, alleenstaanden en zestigplussers als gastouder, bestond bij de ondervraagden geen bezwaar.

Het onderwerp kwam verder ter sprake in een groepsgesprek met vrouwen die zelf gastouder zijn. Die zeiden eveneens dat ze het prima zouden vinden als een man op hun kind zou passen. ,,Als het maar klikt'', zeiden ze. De onderzoeksters concludeerden dan ook dat het de moeite waard is om te proberen de huidige categorie gastouders te 'verbreden'.

Gastouders zijn een legaal alternatief voor opvang in een kinderdagverblijf waar gediplomeerde leidsters werken. In beide gevallen is een kostenbijdrage van de werkgever mogelijk. De belangrijkste redenen voor 'vraagouders' om voor gastouders, en niet voor een kinderdagverblijf, te kiezen liggen in het kleinschalige en flexibele karakter. Een gastouder vangt minimaal vijf uur per week maximaal vier kinderen op in de leeftijd van 0-12 jaar, inclusief eventuele eigen kinderen. Gaat het om kinderen die jonger zijn dan één jaar, dan mag de gastouder maximaal drie kinderen opvangen.

De huidige opvangouders die bij het bureau in Leek staan ingeschreven, zijn in het algemeen moeders tussen de 21 en 55, met een opleidingsniveau dat varieert van huishoudschool tot middelbaar beroepsonderwijs. Ze zitten zelf in de kleine kinderen of ze hebben hun kroost al op de middelbare school. Meestal hebben ze geen betaald werk.

De gastmoeders, zo blijkt uit het afstudeeronderzoek, vinden het gezellig om kinderen over de vloer te hebben. Daar komt bij dat het geld in het laatje brengt. Maar veel is dat niet: per kind ontvangt een gastmoeder (in Leek) een vergoeding van ongeveer 2,50 euro per uur. Zwart valt er doorgaans meer bij te verdienen. Dat gastouders toch liever de officiële weg van het bemiddelingsbureau bewandelen, heeft onder meer te maken met de goede schriftelijke voorwaarden, de automatische betaling en de mogelijkheid van hulp in geval van problemen. Vervelend vinden de opvangmoeders het dat de omgeving hun bezigheden niet als werk beschouwt: ze zijn immers gewoon thuis en ze ontvangen geen salaris.

Henriët Bathoorn van het gastouderbureau in Leek heeft het onderzoeksrapport van de Groningse studentes net uit. Ze klinkt niet erg enthousiast over de suggesties om de potentiële groep gastouders uit te breiden. Vooral over de inzet van mannen als opvangvader niet, zegt ze. Ze kan zich haast niet voorstellen dat vraagouders - als puntje bij paaltje komt - een mannelijke gastouder even geschikt vinden. ,,Het klinkt leuk en ik zou met liefde een geschikte man in mijn bestand opnemen als die zich zou melden. Maar mensen - mannen én vrouwen - zijn op dit punt nu eenmaal nog heel traditioneel. Het zijn ook vrijwel altijd de moeders die hier een opvangplaats komen regelen.''

Dat vraagouders enigszins argwanend staan tegenover een man met oppasambities zou zij zich ook kunnen voorstellen, ook al bleek uit het onderzoek niet dat zulke gedachten leven. Daar komt nog het praktische probleem bij dat in Leek domweg niet veel mannen beschikbaar zijn. ,,We kunnen steeds moeilijker vrouwen vinden voor het gastouderschap omdat ze vaker een baan hebben. Voor mannen geldt dat natuurlijk nog veel sterker.'' Al met al lijkt het Bathoorn dan ook niet zinvol om mannen te gaan werven.

Dat valt econome E. Kamphuis, die het afstudeerproject begeleidde, een beetje tegen. Zij denkt dat het bureau juist een rol kan vervullen in het doorbreken van traditionele opvattingen, door ook mannelijke gastouders aan te bieden. Ze erkent wel dat het onderzoek niet ingaat op het probleem van de beschikbaarheid van mannen. ,,Maar je zou kunnen denken aan mannen die een dag in de week op hun eigen kinderen passen.''

De vraag dringt zich op of het in de grote steden wellicht al wat normaler is dat mannen als gastouder fungeren. Het gastouderbureau 'Kind aan huis' in Amsterdam bestaat sinds 2000 en ontving tot nu toe vier mannen voor een intakegesprek. Dat liep op niets uit. ,,De mannen wilden graag op wat oudere kinderen passen. Ze willen leuke dingen doen, voetballen enzo. Terwijl wij vooral opvang voor baby's nodig hebben'', zegt medewerkster Telma Morsen. Verder blijken ook hier de meeste vraagouders zich een vrouw voor te stellen bij een gastouder. ,,Af en toe bellen er wel mannen die belangstelling tonen voor gastouderschap, maar daar blijft het vaak bij.''

Op het voorstel om in Leek ook onder allochtonen gastouders te zoeken, reageert Bathoorn voorzichtig positief. ,,We hebben er nog geen ervaring mee. Het zou kunnen dat er allochtone vrouwen zijn die hiervoor belangstelling hebben. Ik ga het in elk geval navragen bij de afdeling van Vluchtelingenwerk in deze gemeente. Wel kunnen taalproblemen en cultuurverschillen een geslaagde bemiddeling in de weg staan. Maar dat hoeft niet.''

Bij het Amsterdamse bureau is juist de overgrote meerderheid van de 106 gastouders allochtoon, aldus Morsen. ,,Het zijn vooral Marokkanen en Surinamers.'' De vraagouders daarentegen zijn in meerderheid 'blanken', zoals Morsen zegt. Bij de bemiddeling komt niet ter sprake dat een kandidaat-gastouder van buitenlandse afkomst is. ,,We verlangen van gastouders dat ze de Nederlandse taal goed genoeg beheersen om met ons en met de vraagouders te kunnen communiceren. Daarnaast moeten ze ervaring hebben in de omgang met kinderen en moet het eigen huis geschikt zijn voor opvang. Aan de vraagouders vragen we wat voor persoon en wat voor gezin ze zoeken en wat ze verder belangrijk vinden. Op basis hiervan brengen we mensen met elkaar in contact. Meestal gaat het goed.''

Het inschakelen van fitte ouderen (ouder dan zestig jaar) zien de Groningse onderzoeksters ook als een mogelijkheid. Maar volgens Sandra Ball van het Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn (NIZW) lopen ouderen niet massaal warm voor het gastouderwerk. Tijdens een vorig jaar gestarte campagne van het NIZW in Amstelveen bleek, dat vraagouders wel graag een oudere vrouw als oppas willen. Maar de senioren zelf lieten weten dat ze lang genoeg voor kinderen hebben gezorgd. Of dat ze de zorg al hebben voor een zieke echtgenoot of ouder. En dat ze liever buitenshuis actief zijn, zodat ze met andere volwassenen in contact komen, zegt Ball.

Bemiddelaar Bathoorn noemt zelf nog een andere groep waarin zich misschien wel de meeste potentiële gastouders bevinden: de zwartwerksters. ,,In de gemeente Leek wonen 2925 kinderen tot 12 jaar, maar er zijn slechts 83 officiële 'kindplaatsen' in de reguliere kinderopvang gerealiseerd. Dan denk ik: waar wordt de rest ondergebracht?'' Maar deze informele markt zal blijven bestaan, realiseert ze zich, zolang daar meer te verdienen valt. Op aanraden van de onderzoeksters heeft het bureau in Leek wel meteen de uurvergoeding verhoogd. Met een kwartje.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden