Review

Kinderjury raakt steeds meer in de ban van verkoopcijfers

Paul van Loon: 'Dolfje Weerwolfje' (met cd-single), ill. Hugo van Look, Elzenga, 160 blz., ¿ 29,90, vanaf 7 jaar; Carry Slee: 'Spijt!', Van Holkema en Warendorf, 144 blz., ¿ 24,90, vanaf 10 jaar; Sofie Mileau: 'De verborgen prins', ill. Margriet Heymans, Van Holkema en Warendorf, 36 blz., ¿ 24,90, vanaf 8 jaar.

Vanaf het begin in 1988 is de Kinderjuryprijs een pure publieksprijs geweest, waarin níet literaire kwaliteit de doorslag geeft, maar populariteit.

Twee opmerkelijke ontwikkelingen zijn zichtbaar. Verheugend is dat het aantal deelnemers in die jaren vervijfvoudigd is tot 48 000 nu, waarmee de Kinderjury tot een gigantisch landelijk leesbevorderingsproject uitgegroeid is. Minder verheugend is dat de keuze van de kinderen sinds 1994 een verschraling heeft ondergaan. In dat jaar werd de Venz Top Honderd ingesteld: de honderd meest verkochte kinderboeken werden op affiches afgedrukt - gratis verspreid in scholen, bibliotheken en boekhandels - met de suggestie dat kinderen hieruit konden kiezen voor hun Kinderjurylijstje. Op de affiches staat weliswaar dat je ook boeken mag kiezen die er níet op staan afgebeeld, maar de macht van het plaatje is nu eenmaal groter dan die van het woord. Zo kwamen in 1994 zes van de vijftien genomineerden van het affiche, in 1995 elf, in 1996 tien en dit jaar maar liefst dertien. Dat betekent een groeiende invloed van de verkoopcijfers op de keuze van kinderen, en dus een verminderde keuzevrijheid.

Dit jaar valt bij de genomineerden in de groep 6-9 jaar Jacques Vriens op met twee titels: 'Meester Jaap' en 'Ga jij maar op de gang'. Jacques Vriens is een erg populaire auteur van realistische schoolverhalen, maar levert met zijn heldere, directe schrijfstijl ook literaire kwaliteit. 'Meester Jaap' biedt een stel alleraardigste schetsjes over een onderwijzer van groep zeven, die eerder in het tijdschrift Taptoe hebben gestaan. En 'Ga jij maar op de gang' (níet op de Venz-affiche) is een ontroerend verhaal over een kind met leer- en gedragsproblemen, waarschijnlijk net zo'n eye-opener voor ouders als voor klasgenoten van zo'n kind. Ook Vivian den Hollander valt op in deze leeftijdsgroep, met 'Goal!', een sympathiek verhaal over voetballen bij de F-jes. Een aardige tegenhanger hiervan, over een méisje dat gek is van voetbal, is 'Alleen maar voetbal' van Kirsten Boie (1995). In beide boekjes worden de hoofdpersonen al snel spits en topscorer, zonder dat de auteurs getuigen van veel inzicht in voetbal. Het wachten is dus op een auteur die én kan schrijven én verstand van voetbal heeft.

Twee boeken zijn tweemaal genomineerd, bij 10-12 en 13-16 jaar: 'Griezelbus 3' van Paul van Loon en 'Spijt!' van Carry Slee. 'Griezelbus 3' stond dit jaar, als meest verkochte boek van 1996, bovenaan de Venz Top Honderd, en vorig jaar won Paul van Loon de Kinderjuryprijs in de groep 10-12 jaar met 'Griezelbus 2' en bij de 6-9-jarigen met 'Meester Kikker'. Ook dit jaar gooit hij dus hoge ogen.

Terwijl Paul van Loon waanzinnig populair is bij kinderen, vinden veel recensenten hem onder de maat. Toch schrijft hij niet slecht. Hij bespeelt menselijke oergevoelens als angst voor en nieuwsgierigheid naar het griezelige, woeste, onbekende op meesterlijke wijze, en steeds met pretlichtjes in zijn pen, bijvoorbeeld in het (niet-genomineerde) 'Een spook in de school'. Goed, zijn verhalen zijn volstrekt ongeloofwaardig, maar dat is wel zo prettig: weet je tenminste zeker dat het nooit echt zou kunnen gebeuren.

Deze maand verscheen van hem 'Dolfje Weerwolfje', dat ongetwijfeld genomineerd zal worden door de Kinderjury van volgend jaar. Het is een opgewekt verhaal in korte zinnen op AVI-7 niveau over Dolf, een jongen die in de nacht voor zijn zevende verjaardag verandert in een weerwolf. Onzin, weet elk kind. Maar toch maakt Van Loon zijn verhaal inleefbaar: 'Elk mens heeft een wolf in zich,' zegt een donkere gedaante 's avonds tegen de geschrokken Dolfje. 'Als je boos bent, ga je grommen. Ben je verdrietig, dan ga je huilen. Alleen bij sommigen komt die wolf af en toe echt naar buiten. Dat gebeurt als het volle maan is.'

De kracht van Paul van Loon zit hem in zijn vermogen om kinderen te laten griezelen en tegelijkertijd zo'n geruststellend knipoogje te geven van: 'het is maar nepbloed hoor'.

Pesten Ook 'Spijt!' van Carry Slee, een aangrijpend verhaal over pesten in een tweede klas middelbare school, is dubbel genomineerd. Het doet denken aan 'Hadden we er maar wat van gezegd' van Jan de Zanger (1990), omdat ook hier het pesten fascistoïde vormen aanneemt, de leraren boter op hun hoofd hebben, en het pestgedrag op zelfmoord van het slachtoffer uitloopt. Evenals 'Eigen schuld' van Chris Bos (zie 'Kinderboeken' van 4 juni) is het geschreven vanuit de meeloper en speelt er een verliefdheid mee. De psychologie van dader, slachtoffer en meeloper is echter minder genuanceerd uitgewerkt. Slachtoffer Jochem wordt gepest omdat hij erg dik is, maar laat veel te veel toe, bijvoorbeeld dat hij 'zeug' genoemd wordt ('Pas maar op dat je geen varkenspest krijgt') en dat hem een bh wordt omgedaan. Dit in tegenstelling tot Adje uit 'Eigen schuld', die zich wel verweert, maar met een averechts effect. Bovendien is 'Spijt!' minder compact geschreven: het verhaal zit vol niet ter zake doende details, over koekjes die uit de koektrommel gepikt worden en kleren die al of niet in de wasmachine zitten. Vreemd, want Carry Slee kan best compacter schrijven. Dat doet ze echter niet onder haar eigen naam maar als Sofie Mileau, haar literaire alter ego. Onlangs publiceerde onder die naam 'De verborgen prins': een in uiterst breekbare taal geschreven, melancholiek verhaal over een meisje dat zich een prins voelt en als prins verkleed verliefd wordt op een ander meisje. Die verliefdheid kan alleen maar bestaan in hun fantasiespel, en als soms de werkelijkheid even in het spel doordringt wordt het spannend en bedreigend.

Een groot raadsel, hoe een schrijfster van zulke populaire kinderjury-boeken onder een andere naam uiterst introverte, kwetsbare verhalen kan publiceren die nooit massaal door kinderjury's gekozen zouden worden, alleen door dromerige kinderen (en volwassenen) met een zesde zintuig voor symbolische fantasie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden