'Kinderen willen waarheden, geen onzekerheid'

Ook op enkele Zweedse basisscholen krijgen de kinderen filosofielessen en de ervaringen daarmee zijn gunstig: de kinderen gaan er beter van denken en worden er mondiger van. Maar er kleven ook bezwaren of zelfs gevaren aan.

Kinderen zijn in staat om abstract te denken -ze doorzien wiskundige problemen beter dan anderen- en kunnen hun mening beter beargumenteren. Ook laten ze zich minder gauw uit het veld slaan door autoritair gedrag. Dat zijn de voordelen.

Twee basisscholen in de buurt van Stockholm hebben goede ervaringen opgedaan met kinderfilosofie. De resultaten, neergelegd in het boek 'Filosofi med barn' (filosoferen met kinderen), zijn echter niet louter positief. Ragnar Ohlsson, docent wijsbegeerte aan de universiteit van Stockholm, meent dat er gevaren verbonden zijn aan filosofieles op de basisschool. In het dagblad Dagens Nyheter waarschuwt hij ervoor, kinderen niet in verwarring te brengen. Kinderen willen waarheden horen, filosofische discussies reiken juist verschillende perspectieven aan. Als alle antwoorden goed zijn, wat maakt het dan allemaal uit?

Een ander risico is volgens Ohlsson dat het filosoferen verwordt tot een oefening in het oplossen van problemen. Dan is filosofie geen doel, maar een middel, betoogt hij.

Het filosofieonderwijs voor kinderen is in Zweden nog niet zo ontwikkeld; een verplicht vak is het niet. De bakermat van het vak ligt in de Verenigde Staten. Daar leidt Matthew Lipman, de 'geestelijke vader' ervan, aan zijn Institute for the Advancement of Philosophy for Children (opgericht in 1986) docenten en pedagogen uit de hele wereld op. Zijn methode beoogt niet het doorgeven van kennis over verschillende filosofen maar over filosofische ideeën en vraagstellingen.

,,Mijn bedoeling is niet dat de kinderen vroegrijpe en wijsneuzige kinderfilosofen worden, die er allemaal diepzinnigheden over de zin van het leven uitgooien of Plato, Aristoleles of Kant lopen te citeren. Dat soort betwetertjes is niet iets waar wij naar streven. De kern van mijn methode is het ontwikkelen van redenerende individuen die woorden kunnen gebruiken in plaats van vuisten.''

Ohlsson plaatst daar kanttekeningen bij. Kinderen kunnen zo bedreven worden in het beargumenteren, dat de filosofische training meer techniek dan inhoud wordt. Lipman wuift dat bezwaar weg. Kinderfilosofie is veilig, verzekert hij. ,,Het enige risico is dat er op een verkeerde manier wordt lesgegeven.'' Ohlsson wijst daar ook op en voorziet problemen in de opleiding van de docenten. De opleiding moet een duidelijk verschil aangeven tussen algemene begeleiding in ethische vragen en diepere filosofische inzichten.

Kinderen in ongeveer zeventig landen krijgen filosofieles. Vooral in Europa, Zuid-Amerika en Australië groeit de beweging, in tegenstelling tot de VS. ,,Het is tegenwoordig moeilijk onze methode uit te dragen, zowel aan ouders als aan scholen'', zegt Lipman. ,,Wij zijn beland in het tijdperk van de economie, waar alles in geld omgezet moet kunnen worden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden