Kinderen voor Kinderen zong 25 jaar geleden over leeftijdsgenoten in Afrika, nu over zichzelf.

Vorig jaar bekeken we met onze tweejarige dochter de 24ste aflevering van Kinderen voor Kinderen. Ik had het ongeveer twintig jaar al niet meer gezien. Uiteraard geen Willem Nijholt meer als presentator, maar een beetje gladde Vara-cabaretier die tussen de liedjes zat te dollen met de kids. Verder veel blije dansende kinderen met vrolijke linten in hun haar. Niets veranderd, zo op het eerste gezicht.

Omdat mijn dochter het zo leuk vond, draaiden we de band vaker en daarbij gingen de teksten toch wel opvallen. Neem alleen al het hoofdnummer. 'Een kind onder de evenaar/is meestal maar een bedelaar' bleek vervangen te zijn door: 'We gaan er met z'n allen voor/We stoppen nooit meer met dit koor'. En dan werd die laatste zin aan het eind ook nog eens onderstreept met 'Yeah!'

Deze omwenteling is in 1994 begonnen, blijkt uit de platenhoezen uit die tijd. Het bedelende kind werd vervangen door de tekst: 'Een kind heeft nog een open geest/Een kind begrijpt het allermeest'. Een niet-overtuigend refrein, dat twee jaar geleden sneuvelde. Sindsdien is het op z'n Ratelbands: 'We gaan er met z'n allen voor'. Dit hebben de kinderen zelf verzonnen.

Ook in de overige teksten bleek de maatschappelijke betrokkenheid helemaal te zijn verdwenen. Ik weet nog hoe we als veertienjarigen na de tweede aflevering bij iedere bontjas in het straatbeeld al begonnen te zingen: ,,Daar heb je weer zo'n tweedehands jas.'' Niet voluit natuurlijk, want brutaal mocht je niet zijn, maar wel net hardop genoeg, zodat we de bontdraagster op haar fout wezen. Het mocht best persoonlijk worden, maar dan het liefst gekoppeld aan sociaal onrecht. Neem het lied 'Gastarbeider' uit 1980: 'Ik mag niet omgaan met de jongen van het Griekse restaurant hier op het plein.'

Niets van dat alles op de band van vorig jaar. De kinderen willen het hele jaar 'zomerzon' op hun gestylde hoofdjes. De materiële welvaart waarin ze leven, doet hen enkel maar klagen. Begin jaren tachtig had ik als kind het prachtig hebben gevonden om eens naar Frankrijk op vakantie te mogen in plaats van Drenthe. Maar in 2004 is het vréselijk om op elkaar verliefd te zijn en dan in de vakantie zes weken gescheiden te worden, omdat je allebei in een ander buitenland bent. Tja, elk voordeel heeft zijn nadeel.

Het meest pessimistisch werd ik nog van het een-na-laatste nummer, 'Leren voor idool'. Het begint met een populaire aanklacht tegen de saaie schoolvakken. 'Voor mijn geschiedenis/dat is allang geweest.' Dat is allemaal best, maar wat is dan het alternatief? Deze kinderen willen beroemd worden, alleen nog maar een school waar ze kunnen leren voor... idool. Alsof we al niet genoeg 'Idols'-verkiezingen hebben en er op de wereld geen hoger doel dan bekendheid is. Is dat nou onze toekomst?

De berichten over de jubileumeditie op 13 november van dit jaar trekken deze lijn door. 'Ik hou van chatten, gamen en klieren', zullen de kinderen zingen. En ook: 'Dan gaan we lekker lang chillen op de bank'. Zelfs beroemd worden is niet meer nodig, een beetje uitvreten en hangen is nu het hoogste levensdoel. Ironisch genoeg is het motto van de 25ste aflevering 'Druk, druk, druk'. Want met al dat computeren en hangen houden kinderen blijkbaar geen tijd meer over voor ontspanning.

Toen ik beter over de teksten nadacht, viel ook op dit cultuurpessimisme wel wat af te dingen. Immers, in de komende uitzending komen ook de nadelen van al dat drukke gedoe aan bod. Zoals de jongen met adhd of het meisje dat het liefst zou willen vluchten voor al die drukte.

Bovendien: we kunnen achteraf wel trots zeggen dat we zongen over maatschappelijke problemen, maar wisten we dat als kinderen zelf wel? Misschien maakte Kinderen voor Kinderen vooral indruk omdat het een van de eerste Nederlandse liedjes voor kinderen zelf afleverde. Want er was na 'Berend Botje ging uit varen' weinig in dat genre, rond 1980.

En waren kinderen als ikzelf vroeger wel zo geëngageerd? Volgens de organisatie was het van begin af aan al zo dat de kinderen zelf bedachten over welke thema's de liedjes gaan. Maar dat valt te betwijfelen. De titel 'Mama doet de moedermavo' uit de vijfde editie lijkt mij eerder bedacht in de nadagen van het vrouwenhuis dan op het schoolplein. Zeker als de kinderen zingen: 'En 'k denk dat ik haar goed begrijp/vandaar dat ik het huiswerk tijp'. We spreken over 1984, het jaar waarin een beetje gezond kind het nog maar lastig vond dat eens in de week het eten niet klaarstond omdat mama zich moest ontplooien.

En toegegeven, ook in 1983 leden de kinderen al aan de 'Idols'-ziekte-avant-la-lettre, getuige het slotlied 'Ik ben beroemd' ('Dat ben ik daar in het popgeweld/en ik daar met die fillumheld.'). De echte kaskraker uit de begintijd, 'Ik heb zo wa-wa-wa-waanzinnig gedroomd' getuigt ook niet echt van een groot engagement. Ik herinnerde me bovendien dat ik een paar jaar geleden de solozangeres van het eerste uur als volwassene geportreteerd zag in haar nieuwbouwhuis, zonder al te veel maatschappelijke idealen (en ook zonder zangstem overigens).

Misschien moet de conclusie zijn dat niet de kinderen veranderd zijn, maar de volwassenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden