Kinderen verwerken tyfoon door te knippen en plakken

REPORTAGE De verwoestende tyfoon Haiyan, die vorig jaar november over de Filippijnen raasde, tekende het leven van miljoenen kinderen. In speciale kindercentra wordt getracht het trauma bij de kleintjes zo klein mogelijk te houden.

TACLOBAN - Een basketbalnet ligt in het gras. De stevige metalen paal knakte toen het oog van tyfoon Haiyan precies over de gemeente Julita trok, op het platteland ten zuiden van Tacloban. Op de groene velden, omzoomd door omgewaaide kokospalmen, werken mannen om de grond weer gereed te krijgen voor landbouw.

In Julita zijn alle gebouwen beschadigd, zelfs het steviggebouwde schooltje en het naastgelegen speelveldje. Toch valt er voor de kinderen van het dorp wat te doen. In een kindvriendelijke ruimte van hulporganisatie Plan kunnen de kinderen uit Julita samen spelen. Het is een manier om de kinderen uit het dorp te helpen de ramp langzaam te verwerken, vertelt Lotte Claessens, kinderbeschermingsadviseur van de ontwikkelingsorganisatie.

"Voor kinderen is zo'n verwoestende tyfoon vaak een traumatische gebeurtenis. Ze kunnen niet bevatten wat hen overkomt. Vaak zijn ze bang dat de ramp nog eens terugkomt, terwijl het natuurlijk zeer uitzonderlijk is", zegt Claessens.

In het Filippijnse rampgebied hebben verschillende hulporganisaties naar schatting 250 kindvriendelijke plekken opgezet waar kinderen onder begeleiding knutselen of spelen. Na de ramp waren de scholen in het rampgebied twee maanden gesloten. Juist in die periode zijn rust, regelmaat en aandacht belangrijk voor verwerking van de ramp door kinderen, weet Lotte Claessens. De kindvriendelijke ruimtes voorzien in die behoefte.

Bijna vijf miljoen schoolgaande kinderen in de Filippijnen zijn getroffen. Sommigen zijn ouders of hun huis kwijtgeraakt. Ook kinderen die minder zwaar de gevolgen van de ramp voelen, ondervinden soms stress van de ingrijpende gebeurtenissen.

Sociaal werkster Alma Permejo merkte bij een aantal kinderen afwijkend gedrag. "Sommigen zijn heel stil en teruggetrokken", vertelt ze. "In de kindvriendelijke ruimtes laten we ze bijvoorbeeld kleuren. Soms maken ze dan een tekening van een omvallende boom die een huis verwoest". Dit zijn typisch signalen die wijzen op een trauma bij kinderen, aldus Permejo.

Hoeveel kinderen getraumatiseerd zijn is niet te zeggen, maar volgens Lotte Claessens heeft zo'n 10 tot 15 procent van alle slachtoffers na een ramp last van psychische klachten. Volgens haar kan stress zeker bij kinderen vaak al verminderd worden door simpelweg routine te herstellen en een kind persoonlijke aandacht te geven.

De tienjarige Jennilyn zit met een aantal leeftijdgenootjes te knippen en plakken in de kindvriendelijke ruimte in Julita. Ze vertelt dat ze na de ramp nog weleens bang is: "Als het regent of hard stormt dan kruip ik onder de tafel. Net als toen de grote storm kwam". Het huis van Jennilyns familie raakte fors beschadigd, maar haar familie is in orde.

De medewerkers van deze kindvriendelijke plek zijn opgetogen. "Bij de kinderen hier zien we geen erge trauma's meer", vertelt vrijwilliger Marvin Tenasas. Hij begeleidt de activiteiten in deze speeltent.

Lotte Claessens, de kinderbeschermingsadviseur van Plan, heeft ondanks het optimisme een zorgenkindje.

"Ongeveer 90 procent van de scholieren gaat weer naar de lessen. Er is dus een groep van 10 procent die buiten het zicht staan van leraren en niet met andere kinderen omgaat. Niemand weet precies hoe het met deze kinderen gaat."

In totaal gaven Nederlanders ruim 36 miljoen euro aan Giro555. Minimaal 91 procent gaat naar hulpverlening ter plaatse. Tot nu toe is bijna een kwart (8,6 miljoen euro) besteed aan levensreddende hulp in de eerste maanden na de tyfoon. De focus gaat nu naar wederopbouw: huizenbouw en het creëren van inkomstenbronnen.

Joshua, hét gezicht van tyfoon Haiyan, kreeg geen extra hulp
Kort na de ramp vond Trouw Joshua Cator, de jongen die hét gezicht werd van tyfoon Haiyan. Omringd door een enorme puinhoop, keek Joshua (inmiddels 12) met een doorweekt T-shirt en een snee in zijn gezicht reddeloos naar een fotograaf.

De iconische foto overtuigde miljoenen Europeanen en Amerikanen de beurs te trekken. In Nederland gebruikten de samenwerkende hulporganisaties (SHO) deze foto om via Giro 555 geld in te zamelen.

Onlangs bezocht Trouw Joshua weer in Tacloban. Ondanks het verlies van zijn moeder en zusje gaat het goed met hem. Joshua gaat weer naar school. Begin januari werd Joshua herenigd met zijn vader, die twee maanden in een ziekenhuis op een ander eiland lag. Buiten schooltijd is hij vaak met vriendjes op een basketbalveldje te vinden. Kindvriendelijke plekken, zoals beschreven in de reportage hiernaast, bezoekt hij niet.

Nadat het gezicht van de ramp een naam kreeg, rees onder meer door een opiniebijdrage in deze krant de vraag of Joshua compensatie verdiende nu zijn portret wereldwijd bij inzamelingsacties was gebruikt. Eind november zei Henri van Eeghen, voorzitter van de SHO: "Als wij iets voor hem kunnen doen zullen we daar zeker naar kijken".

Volgens de vader en oom van Joshua heeft de familie de afgelopen maanden een paar keer bezoek gehad voor Joshua. Toch heeft de familie of Joshua zelf geen extra hulp aangeboden gekregen.

De samenwerkende hulporganisaties erkennen dat ze Joshua geen hulp gaven. In een reactie laat een woordvoerster weten: "In het algemeen bieden wij mensen geen hulp in ruil voor het gebruik van hun foto voor campagnes. Wij achten dat ook niet wenselijk. Uitgangspunt voor het werk van hulporganisaties is het bieden van hulp op basis van noden, in overleg met gemeenschappen ter plaatse".

De samenwerkende hulporganisaties verzochten Trouw niet over Joshua Cator te schrijven. Bij twee verschillende bezoeken lieten Joshua en zijn vader weten dat zij geen bezwaar hadden tegen publicatie van een verhaal over hen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden