Kinderen van de intifada lijden onder volwassen rol

Vol overgave dansen en springen kleuters rondom een vuurtje. Het lijkt spel, maar de liedjes die ze zingen gaan over het vergoten bloed van martelaren. En de dans van deze Palestijnse kinderen is er een vol bittere, volwassen ernst. "Ik heb tijdens mijn verblijf in Gaza een aantal keren zoiets mee gemaakt en dat beangstigt mij erg. Veel jonge kinderen daar vertonen gedrag dat absoluut niet bij hun leeftijd past. En ook andere sterk afwijkende en gestoorde gedragspatronen komen bij hen veel vaker voor dan in ons land."

Drs. Pim Scholte, verbonden aan de psychiatrische afdeling van het AMC, bezocht in het afgelopen jaar, in opdracht van de Nederlandse afdeling van Artsen zonder grenzen en de Wereld gezondheidsorganisatie, twee maal de Gazastrook, om te rapporteren over de situatie van de geestelijke gezondheidszorg in dit deel van de bezette gebieden.

In die gebieden, waar deze dagen de confrontatie tussen Palestijnen en Israeliers weer is opgelaaid, zijn kinderen dragers van de intifada, van de opstand geworden. Doordat volwassenen in toenamende mate het gevaar liepen bij hun acties opgepakt te worden, is het nu niet ongebruikelijk om kinderen van vijf of zes jaar stenen naar het leger te zien gooien. Of te zien hoe kinderen die nog nauwelijks kunnen lezen met sjablonen en spuitbussen politieke leuzen op muren aanbrengen.

Logischerwijs komen die kinderen heel veel met geweld in aanraking. In een rapport van de Zweedse onderzoeksgroep 'Save the Children', dat vorig jaar verscheen, werden ruim 3 000 gevallen vermeld van jongeren onder de 18 jaar die tijdens de verhoren door het Israelische leger wrede behandelingen hebben ondergaan.

"Wanneer dergelijk geweld nu alleen zou worden toegepast op kinderen die inderdaad betrokken zijn geweest bij geweldadige akties tegen de bezetter, dan zou de schade voor de toekomst nog enigzins beperkt kunnen blijven" , aldus Pim Scholte. "Immers, die kinderen kunnen nog wel enig verband leggen tussen wat hen wordt aangedaan en wat zij daarvoor zelf hebben gedaan. Helaas bestaat het grootste gedeelte van de slachtoffers uit geheel onschuldige kinderen. En die lopen onherroepelijk enorme geestelijke schade op."

De psychische gevolgen van dergelijke trauma's kunnen enorm zijn, zelfs wanneer ze eenmalig voorkomen. Over het algemeen geldt dat kinderen binnen korte tijd nadat hen ernstig lichamelijk of geestelijk geweld is aangedaan, daarop reageren met lichamelijke klachten of gedragsstoornissen. Dat kunnen relatief lichte klachten zijn zoals nachtmerries, verhoogde prikkelbaarheid en onvoorspelbaar en onredelijk gedrag. Maar de klachten kunnen ook veel ernstiger vormen aannemen. Bedplassen, extreem agressief gedrag, bewegingsstoornissen, fobieen en zelfs verlammingsverschijnselen kunnen het gevolg zijn. Posttraumatisch stress-syndroom (PTS) heten die klachten in vaktaal.

In de Gazastrook is PTS onder kinderen de meest voorkomende pschychische afwijking. Een van de weinige plaatsen waar hulp wordt geboden is het Gaza community health program. Maar volgens dr. Ayad ElSarraj, een Palestijnse psychiater die aan het hoofd staat van de door dit programma geleide psychiatrische kliniek, kan daar hoogstens aan symptoombestrijding worden gedaan, omdat voor langdurige therapieen geen geld is. Scholten: "In Nederland worden jonge kinderen die een zwaar traumatische ervaring hebben ondergaan meestal opgevangen door gespecialiseerde psychologen of kinder- en jeugdpsychiaters. En die behandelingen kunnen soms jaren duren. Hier worden kinderen, met ernstige traumatische stoornissen, door gebrek aan kennis, geld en tijd soms met alleen een doos kalmeringstabletten weer naar huis gestuurd."

Een ander groot probleem dat door de Nederlandse psychiaters tijdens hun verblijf in Gaza werd geconstateerd was dat van de veranderende gezagsverhoudingen ten gevolge van de intifada. Prof. R. Giel, hoogleraar sociale psychiatrie aan de Rijksuniversiteit Groningen: "Kinderen zijn in de intifada eigenlijk de grote helden van de strijd. Waarom zouden ze dan aanvaarden dat ze thuis als kind worden behandeld?"

Kinderen uit de Gazastrook die thuis ruzie krijgen, reageren soms net zo als ze dat buiten zouden doen: door het gooien van stenen. Met soms ernstige gevolgen. "In heel veel gezinnen in Gaza is de situatie al zodanig verstoord dat kinderen vroegtijdig het huis verlaten, iets wat in de Palestijnse cultuur normaal ondenkbaar zou zijn" , zegt dr. El-Sarraj van het Gaza community health program. Het ontbreken van een duidelijke gezagsstructuur is volgens hem niet alleen thuis, maar ook in het onderwijs duidelijk waarneembaar.

Die situatie zal op lange termijn voor enorme problemen zorgen. Pim Scholte: "Goede gezagsverhoudingen zijn cruciaal voor de gezonde geestelijke ontwikkeling van een kind. Onder andere omdat het kind alleen op die manier een gezond normbesef kan ontwikkelen. En ook bij de vorming van het geweten spelen de onderlinge machtsverhoudingen binnen een gezin een belangrijke rol. Veel kinderen in Gaza zijn niet meer gevoelig voor gezag en ontwikkelen dus op zijn zachtst gezegd andere normen en waarden dan onder normale omstandigheden. En ook in het leggen van relaties vertonen deze kinderen problemen. En al die problemen zullen zich naar mate het kind ouder wordt in steeds sterke mate manifesteren" .

Dergelijke negatieve verwachtingen zijn volgens dr. P. F. Briet, hoofd van de afdeling kinder- en jeugd psychiatrie van het AMC. zeker niet ireeel. "Er is naar de situatie van de kinderen in Gaza nog nauwelijks goed onderzoek gedaan, zodat er geen inzicht bestaat in de factoren die de negatieve effecten in gunstige zin zouden kunnen beinvloeden, maar de eerste aanwijzingen zijn niet hoopgevend. Dus voor veel kinderen daar betekent dit dat ze vroeger of later in geestelijke nood zullen geraken, of dat ze, als ze volwassen zijn, extreem onaangepast gedrag zullen gaan vertonen. En het beroerde is dat er eigenlijk nauwelijks een oplossing voor bestaat. Want zelfs wanneer je kinderen op zeer jeugdige leeftijd uit hun 'verkeerde' omgeving weghaalt en in een, naar verhouding, optimale situatie brengt, bijvoorbeeld door adoptie, dan blijkt dat nog een hoog percentage van hen in de puberteit ernstige problemen krijgt."

Pim Scholte schetst een nog veel negatiever beeld over de toekomst van de kinderen in Gaza. "Er groeit daar een hele generatie op van gewetenloze en onevenwichtige persoonlijkheden. En ik zie niet in wat daar nu nog aan te doen valt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden