Kinderen kosten levensjaren

Mensen, fruitvliegen en andere dieren dragen allen hetzelfde lot: wie zich vroeg voortplant, leeft korter. Een merkwaardig fenomeen, waarvoor Britse biologen nu een verklaring denken te hebben. In het wetenschappelijk tijdschrift Science melden ze vandaag dat vroege geslachtsrijpheid en vroege dood in dezelfde genen huizen.

Onder redactie van Joep Engels

De verkorting van de levensduur na de voortplanting is het gevolg van de zorgen die een ouder zich op de hals haalt, denken biologen. Het beschermen en opvoeden van kinderen zou zo veel moeite kosten, dat het lichaam te weinig energie overheeft om zichzelf te onderhouden. Gevolgen: schrijffouten in het DNA worden niet meer hersteld en de biologische machinerie draait vervroegd in de soep.

Een pathetische theorie, die volgens biologen van de universiteit van Londen aardig overeenstemt met de werkelijkheid. In Science beschrijven ze een tijdrovend experiment waarbij ze twee groepen fruitvliegjes kweekten: vrouwtjes die al vroeg in hun leven eitjes begonnen te leggen, of dit pas laat deden. Zoals verwacht gingen de vroegrijpe vrouwtjes eerder dood. Rond de dertigste levensdag tekende zich een duidelijk sterfteverschil tussen de twee groepen af, met een piek op dag veertig.

Wat is daar nu toch de oorzaak van, vroegen de Britse onderzoekers zich af. Komt de sterfte puur door de vroege productie van eitjes, of zouden vroege vrouwtjes genetisch misschien instabieler zijn?

Om die vraag te beantwoorden moesten de biologen de productie van eitjes uitschakelen. Dat deden ze op twee manieren. Eerst straalden ze de geslachtsorganen van de vliegjes kapot met een röntgenapparaat. Toen verdween inderdaad het verschil in sterfte tussen de twee groepen. Maar vreemd genoeg kwam dat niet doordat de vroegrijpe vrouwtjes langer leefden. Het was eerder zo dat nu ook de laatbloeisters vervroegd stierven. De arme vliegjes bleken gewoon niet tegen de straling bestand.

Daarom probeerden de biologen een zachtzinniger methode; ze gaven de vliegjes een gen mee dat de productie van eitjes verhindert. Vrouwtjes die normaal gesproken vroeg rijp werden, bleken nu inderdaad langer te leven. Ook oudere legsters leefden dankzij het gen iets langer, maar bij hen was het effect minder uitgesproken omdat het later in het leven optrad. De onderzoekers wisten in elk geval genoeg: het zijn dus puur die eitjes die de levensduur bekorten.

Op dit punt raakt een commentator van Science bijna in vervoering. Want, schijft hij, het Britse onderzoek verklaart meteen waarom mensen bij toenemende ouderdom niet steeds sneller doodgaan. Ze gaan eerst een beetje sneller dood, en daarna weer langzamer. Dat 'verbluffende fenomeen' valt volgens de commentator te verklaren door de bulk voortplanters die relatief jong sterven. Als je die uit de sterftegrafiek wegfiltert, verdwijnt de bobbel en hou je - bij een logaritmische schaalverdeling - een keurig rechte lijn over.

De eitjes krijgen dus de schuld van alle ellende, maar zelf kunnen ze er niets aan doen. Ze zijn ook maar een product van de genen, erkennen de Britten. Genen die vroeg in het leven een gunstig effect hebben, veroorzaken later vaak een hoop ellende.

Niet doordat die genen zich in de staart van het leven ineens vervelend gaan gedragen, maar puur doordat hun eerdere actie - in dit geval de productie van eitjes - een negatief effect heeft in het latere leven. De onderzoekers noemen dat met een dure term antagonistische pleiotropie. Een aloude volkswijsheid verwoordt het een stuk goedkoper: snel rijp, snel rot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden