Kinderen? Japan heeft er geen tijd voor

Ikuyo Shimazaki (links) en Natsuki Ono. 'De Japanse bevolking krimpt. Maar ik hoef dat niet op te lossen.' Beeld haruna.akashi.design

De vergrijzing slaat hard toe in Japan. Deel 3 van een serie: kleuterleidsters over hun leven als werkende moeder.

Waar zijn de kleintjes? Op straat of in het park in Japan valt het gebrek aan kinderwagens op, vergeleken met Nederland. Geen wonder, want de gemiddelde Japanse vrouw krijgt in haar leven amper 1,4 kind, een van de laagste cijfers ter wereld. Misschien maakt een bezoek aan een kleuterschool duidelijk wat er aan de hand is.

Aan Natsuki Ono en Ikuyo Shimazaki ligt het in ieder geval niet, zij hebben ieder twee kinderen gekregen. Als alle Japanse vrouwen dat deden, zou de bevolking niet zo krimpen als nu voorspeld wordt. Maar daar moeten de twee juffen in een kleuterschool in Ashiya, een welvarend stadje ten westen van Osaka, een beetje om lachen. "Ja, de Japanse bevolking krimpt", zegt Ono. "Maar ik hoef dat niet op te lossen."

Ono (38) is hoofd van de kleuterschool Chaya Hoikuen, die er fris en kleurig uitziet en waar de goed verzorgde lunchdoosjes voor de kinderen al klaar staan. "Ik werk hier al sinds mijn 22ste, toen ik klaar was met mijn opleiding." Ze heeft een dochter van elf en een zoon van acht." Shimazaki is veertig, ze ging werken toen ze 21 was en heeft een zoon van negen en een dochter van acht. Beide vrouwen werken fulltime.

Parttime is geen optie

De lange werkdagen worden vaak genoemd als reden voor Japanners om weinig kinderen te krijgen. Ono is fulltime blijven werken toen ze moeder werd, maar is wel minder overuren gaan maken. "Ik begin iets later en ga wat eerder naar huis". Deeltijd is voor haar geen optie, wie in vaste dienst is, werkt eigenlijk altijd fulltime. "De kinderen hebben een vaste leerkracht, die er alle dagen is. De parttimers die we hebben, zijn extra krachten of invallers.”

Beeld Louman & Friso

Shimazaki stopte met werken toen ze haar eerste kind kreeg. "Ik heb drie jaar niet gewerkt en in die tijd werd ik weer zwanger. Ik was totaal op de kinderen gefocust." Maar toen haar oudste kind naar de opvang ging, begon ze weer met werken, eerst een dag per week en later meer. "Daarna ging mijn dochter ook naar de opvang en die vond het zo leuk, dat ik dacht: misschien is het niet zo slecht als ik werk."

Kunnen deze moeders hun drukke baan wel combineren met de zorg thuis? Ono erkent dat het soms lastig is."Ik probeer de balans te bewaren, maar ik heb wel voortdurend het gevoel dat ik tekortschiet. Zeker ten opzichte van mijn kinderen, ik zou meer thuis willen zijn. Maar nu verdien ik mijn eigen geld. De hele dag thuis zijn zou ik moeilijk vinden.”

Ze luisteren aandachtig als ze horen hoeveel kinderbijslag Nederlandse ouders krijgen. In Japan is dat veel minder en dat scheelt. Ono: "Drie kinderen was leuk geweest, maar dan moet je wel geld hebben en een groter huis." Ze heeft wel een mening over mensen die geen kinderen willen krijgen: "Die willen hun lifestyle behouden.”

Oude rolpatronen

Hun echtgenoten hebben ook drukke banen, allebei op een sales-afdeling, met dagen van meer dan twaalf uur. Hoe hebben ze thuis de taken verdeeld? Eigenlijk doet zij alles, zegt Ono. "Na de bevalling van mijn dochter had ik verlof en toen hebben we afspraken gemaakt. Ik blijf fulltime werken, maar de kinderen mogen er niet onder lijden. Een van de afspraken is dat ik kook, dat ze geen kant-en-klaarmaaltijden krijgen. Dan vindt hij het oké dat ik fulltime werk."

Japan kent een zeer traditioneel rolpatroon: vrouwen doen het huishouden, ook als ze fulltime werken, de meeste mannen doen bijna niets in huis. Ono vindt het ook niet nodig dat haar man gaat opruimen of afwassen. "Dan word ik zenuwachtig, ik vind het belangrijk dat hij tevreden is. In het weekend of als ik hem iets vraag, helpt hij wel." Shimazaki: "Door de week heeft hij geen tijd voor de kinderen of het huishouden, hij moet ook uitrusten.”

Toch veranderen de rollen van man en vrouw wel in Japan, zegt Ono. "Twintig jaar geleden kwamen alleen moeders hun kinderen brengen. Nu zie ik meer vaders en ook oma's en oppassen. Voor onze kinderen zal het weer anders zijn, denk ik." Shimazaki is opgeleid als verpleegkundige en bekommert zich ook op school om de zieke kinderen: "Als ik bel dat een kind ziek is, komt tegenwoordig ook weleens een vader om het op te halen. Het wordt allemaal flexibeler.”

Ook thuis ziet ze, voorzichtig, iets veranderen. "Laatst hadden mijn kinderen een dag vrij. Toen heeft mijn man ook vrij genomen en is hij eropuit gegaan met hen. Hij realiseerde zich dat hij zoiets ook eens moest doen." In de toekomst zal het helemaal anders gaan, denkt ze. "Het huishouden wordt dan door robots gedaan."

Meer werken, minder verdienen

Japanse vrouwen zijn in de afgelopen decennia meer gaan werken. In 1990 had 57 procent van hen een betaalde functie, nu is dat ruim 68 procent. Maar ze maken veel minder uren dan mannen en hun salaris ligt bijna 25 procent lager. Van de rijke industrielanden is alleen in Zuid-Korea het verschil nog groter. Een deel van het inkomensverschil wordt verklaard doordat ze vaker in deeltijd werken, maar ook per uur en in hetzelfde beroep verdienen Japanse vrouwen minder dan hun mannelijke collega's.

Lees ook:

Vergrijzend Japan zet deur open voor buitenlandse werknemers

Japan gaat veel meer buitenlandse werknemers toelaten. De sterke vergrijzing dwingt de regering van premier Shinzo Abe tot een beleidswijziging: vanaf april volgend jaar kunnen honderdduizenden migranten aan de slag. 

Nu het mag, hebben Chinezen amper nog puf voor een tweede kind

Lange tijd gold had China een tegenovergesteld probleem; het land was te jong. Dat leidde tot een strikte eenkindpolitiek. Inmiddels wil de overheid juist graag meer nageslacht, vanwege de sterk krimpende bevolking. En nu zien ouders dat niet meer zitten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden