Kinderdijk is geen speelparadijs

Loop honderd meter vanaf de kruising bij de Erasmusbrug naar de Boompjeskade. Tegenover glimmende kantoorpanden ontwaar je een eenvoudig geel houten hokje. Hier begint de tocht van hartje Rotterdam naar nostalgisch Kinderdijk.

Waar op het kruispunt bij de Erasmusbrug het winkelende publiek nog haastig een doorgang probeert te vinden tussen het optrekkende verkeer, lijkt de tijd aan deze kade in Rotterdam stil te staan. Of zelfs een stuk terug in de tijd te gaan. Een oudere man controleert de kaartjes op de boot en wacht geduldig tot alle passagiers op het dek een zitplaats hebben gevonden. De zoon van de man in het gele houten kassahokje haalt de loopplank binnen.

Met het zandschip Nehalennia (uit 1909 en grondig gerstaureerd in 1997) vervoert de familie Van Vliet mensen van hartje Rotterdam naar Kinderdijk. Vaak zijn het Japanners, Chinezen of Engelsen die een uitstapje maken vanuit de aangemeerde cruiseschepen. "Zij willen naar de molens, zoals wij naar de piramides willen", lacht zoon Bas van Vliet. ,"Ik weet zelf niet hoe de molens van Kinderdijk er van binnen uit zien. Veel Nederlanders kennen Kinderdijk niet eens. Of ze denken dat Kinderdijk een naam voor een speelparadijs voor kinderen is."

De grote kantoorpanden aan bakboord verdwijnen snel wanneer de Nehalennia koers zet - uit de stad, uit de drukte. Rotterdam Zuid, met de arbeiderswijk Feijenoord die zich in de tweede helft van de negentiende eeuw ontwikkelde, doemt op aan stuurboord. Vanaf het water ligt de wijk er troosteloos bij. De letters op de oude fabriekshallen aan de Maas zijn vervaagd of afgebladderd. Hier vond je eens de 'grof smederij', de 'ketelmakerij' en de 'Amsterdams-Nederlandsche coöperatieve transistor maatschappij'. Verweerde betonplaten liggen als een omgevallen kaartenhuis tegen de kade en keren het water.

Twintig minuten later vaart de Nehalennia langs een soort rustplaats voor grote, roestige vrachtschepen met namen als 'Kolos' en 'Soldier'. De schepen lijken eerder bestemd voor het verval dan voor de vaart. Enkele kale schepen van Chinese makelaardij liggen ernaast. Tien minuten later wijken de fabriekshallen, de loodsen en de schepen aan de kade voor het eerste strookje groen, van het deel Brienenoord.

De passagiers zijn nieuwsgierig naar het moment dat de stad plaats maakt voor de natuur, omdat de trip naar Kinderdijk gaat. De mooiste plek om deze overgang te zien is aan de voorsteven van het dek. Terwijl de meeste passagiers op het achterdek, beschut tegen wind en zon, een stoel gevonden hebben, ervaar je hier het echte 'bootgevoel'. Je mist weliswaar het bandje met de vrouwenstem die over de Willemsbrug en de Van Brienenoordbrug vertelt, maar het zicht op de rivier, met de wind in je gezicht, is iets dat je niet mag missen. Twee stoeltjes staan klaar.

Niet lang daarna komt Kinderdijk in zicht. Maar meer dan een dijk is het in eerste instantie niet. De molens zie je niet; die liggen daarachter verscholen. Kinderijk-Elshout Molengebied werd pas in 1997 internationaal erkend als een gebied dat net zo belangrijk is voor de mensheid als de piramides van Egypte of de Inka-stad Cusco in Peru, meldt het boek 'Wieken in de Wind' dat in de Nehalennia ligt. Kinderdijk staat in de lijst van beroemde werken naast Schokland en de Stelling van Amsterdam. Het dorpje telt negentien grote molens, gebouwd rond 1740, om het overtollige water van de polders in de Alblasserwaard naar de Lek te stuwen.

Werden vroeger afwateringssloten gegraven om het waterpeil te beheersen, inmiddels wordt het water volledig automatisch in de gaten gehouden. Alles in het dorpje Kinderdijk staat in het teken van water, zelfs de naam. Toen de dijk doorbrak in 1421 tijdens de Sint Elisabethsvloed, dobberde er volgens een legende een wiegje in het water. Een kat, die in het wiegje was geklommen, sprong telkens van de ene naar de andere kant om te voorkomen dat het wiegje te water zou raken. Aangespoeld op de dijk, werd het leven van zowel de kat als het kind gered en kreeg de plek de naam Kinderdijk.

Met afwateringssloten en de kracht van de molens werd het water beheerst - een unieke prestatie. Maar nu wordt het waterpeil volledig automatisch in de gaten gehouden. Om de historische waarde te onderstrepen, biedt Kinderdijk een souvenirwinkel anex café en een parkeerplaats voor de touringcars. In de verte staan de molens in het gelid, om en om, zodat elke molen voldoende wind kan vangen. Bij het parkeerterrein kun je ook fietsen huren, voor een paar euro. Slechts één molen is open voor publiek. Een smal bruggetje leidt er naar toe.

Een lage afscheiding voorkomt dat nieuwsgierige toeristen te dicht bij de wieken komen. In de molen is het sobere leven van een molenaarsgezin in beeld gebracht. Het interieur bestaat uit niet meer dan twee bedsteden, de stookplaats en een muurkast. In een van de molens is onder de bedstee van de ouders een aparte 'lade' gebouwd, voor het letterlijk 'ondergeschoven kindje'. De overige kinderen hadden bedsteden op de volgende etage, tegen de wand van de molen en sliepen praktisch met hun neus op de ronddraaiende palen en schijven van de molen.

Misschien went zo'n molenaarsleven op den duur. Dan zie je niet meer hoe de zware wieken telkens een schaduw in de huiskamer werpen en hoor je niet meer het voortdurende monotone geluid van de voorbij suizende wieken en het kreunen van het houtwerk. Maar voor mensen die voor het eerst een nog werkende molen van binnen bekijken is het een indrukwekkende ervaring.

De twee deuren aan weerskanten in het benedenvertrek zijn essentieel: wanneer de wieken aan een specifieke kant van de molen draaien, zit die 'voordeur' op slot. De twee deuren werden gebouwd om te voorkomen dat iemand werd geraakt door de wieken. "Een tik van de molen krijgen is nog steeds een serieus risico", vertelt Kock van den Berg, die al 31 jaar nauw betrokken is bij het wel en wee van de molens van Kinderdijk. Eerst was hij er timmerman, nu woont hij al vele jaren met zijn Friese vrouw in een van de molens. Hij vertelt dat vele jaren geleden een molenaarsvrouw van 41 jaar, moeder van dertien kinderen, dodelijk werd geraakt door de wieken. De vrouw snelde een van haar kinderen achterna, dat door de verkeerde deur naar buiten was gerend. "Een tijdje geleden werd mijn hond, echt niet zo'n groot dier, ook geraakt. De hond heeft het niet overleefd." Sommige wieken hebben een roedelengte van 28 meter en suizen met een enorme kracht naar beneden.

Veel molens worden nu beheerd door vrijwilligers, vaak afstammelingen van de molenaars van weleer. Van den Berg vult zijn dagen met het repareren van de molens. "Een hijskraan kan hier niet komen." Daarnaast vangt hij de stroom toeristen op, om telkens over zijn werk en de molens te vertellen.

Maar de meeste bezoekers hebben weinig tijd. Ze beklimmen de smalle trappen van de molen, schieten een paar foto's door de raampjes, vergapen zich aan het waterrad en keren dan alweer terug naar de kade. Dat moet wel, want de bezoekers moeten op tijd terug zijn op de schepen - ook op de Nehalennia. Een volgende boot met een nieuwe groep toeristen ligt klaar om voor een uurtje aan te meren.

Meer informatie
Kijk voor meer informatie over de tocht Rotterdam-Kinderdijk op www.rebus-info.nl. De Nehalennia vaart twee keer per dag, van 10.45 uur tot 14.00 uur en van 14.15 uur tot 17.30 uur. Wie langer in Kinderdijk wil blijven kan na de heenreis ook kiezen voor de terugvaart om 17.30 uur. Behalve op de fiets, kun je ook met een rondvaartboot dichtbij de molens komen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden