Kind van drie ouders kan in Engeland

Beeld thinkstock

Een kind met méér dan twee biologische ouders? In Groot-Brittannië is dat niet langer onmogelijk. Het Britse parlement nam gisteren een wet aan die celkerntransplantatie mogelijk maakt, een voortplantingstechniek die ook wel 'drie-ouder-IVF' wordt genoemd. Daarmee heeft het land een wereldprimeur; nergens anders mag het nog.

Moet Nederland het Britse voorbeeld volgen? De techniek zou zeldzame, erfelijke stofwisselingsziektes kunnen voorkomen. Het gaat om ernstige aandoeningen aan het zenuwstelsel, vaak ook aan hart, spieren, hersenen en lever. Oorzaak is een afwijking in de mitochondriën, de energiefabriekjes in elke cel. Naar schatting worden er jaarlijks veertig Nederlandse kinderen geboren met een mitochondriële ziekte.

Britse moeders met deze aandoening kunnen in de toekomst vragen om celkerntransplantatie. Daarbij wordt een bevruchte embryo overgezet naar de eicel van een tweede vrouw. Dat wil zeggen: uit de bevruchte eicel wordt de kern gehaald en die wordt geplaatst in een andere leeggemaakte eicel waar alleen de mitochondriën nog in zitten.

Zo ontstaat er een embryo met genetisch materiaal van twee vrouwen en één man.

Heel kleine groep
Is de techniek wenselijk, ook in Nederland? Misschien, zegt Bert Smeets, hoogleraar genetica van mitochondriële ziekte aan het Maastricht Universitair Medisch Centrum. "Laten we kijken hoe het in Groot-Brittannië gaat." Als de techniek daar voldoende ontwikkeld en getest is, zou die wat hem betreft ook in Nederland mogen worden toegepast. "Het is een oplossing voor een heel kleine groep vrouwen die geen enkele andere kans hebben op een biologisch eigen kind: ik schat maximaal acht Nederlandse vrouwen per jaar."

Smeets zou hun die kans wel gunnen, maar vindt dat eerst de veiligheidsrisico's in kaart moeten worden gebracht. "Stel je voor: je hebt een apparaat met kapotte batterijen. Die vervang je door batterijen van een ander type. Maar zijn die wel goed afgestemd op het apparaat? Daar kan iets mis gaan."

Het is ook nog onvoldoende bekend wat de gevolgen zijn van het verwijderen van de eicelkern: "Die methode kan nadelig zijn voor de embryonale ontwikkeling".

Om aan te tonen of celkerntransplantatie veilig is, moet onderzoek worden gedaan, maar in Nederland verbiedt de Embryowet dat. Britse wetenschappers moeten dus voorop lopen: "De eerste tien kinderen die uit deze techniek geboren worden, moeten wel heel precies bekeken worden".

Beeld Trouw: SS | Bron: BBC
Beeld Trouw: SS | Bron: BBC

Ethische bezwaren heeft Smeets niet. Tegenstanders zeggen dat je aan de erfelijkheid sleutelt, en dat is ook wel zo, "maar het is voor bijna 100 procent het kind van twee ouders. In de mitochondriën - afkomstig van de donor - zitten 37 genen, in de rest van je DNA meer dan 25.000. Je moet het meer zien als een orgaantransplantatie. De donor is niet de juridische of biologische moeder."

Dat benadrukt ook Sjoerd Repping, hoofd van de afdeling voortplantingsgeneeskunde van het Academisch Medisch Centrum Amsterdam. Hij vindt de term 'drie-ouder-IVF' niet erg kloppend: "Het gaat maar om een klein stukje genetisch aangedane mitochondriën. Je kunt beter spreken van 2,0005-ouder-IVF."

Behandelen in Groot-Brittannië
Repping is positief over de nieuwe voortplantingstechniek 'mits effectief en veilig'; wat dus nog moet blijken. Maar of Nederlandse onderzoekers en artsen zich er ook in moeten bekwamen, zo dat al zou worden toegestaan, betwijfelt hij. "Het gaat om een heel erg zeldzame aandoening. Moet je dan niet zeggen: we laten die paar patiënten voor wie deze methode de oplossing is, behandelen in Groot-Brittannië?"

Minder enthousiast is Britta van Beers, rechtsfilosoof aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Want door deze techniek ontstaat wel een verandering in de embryonale ontwikkeling. "Dat is wereldwijd verboden en niet zonder reden. Deze grens heeft een symbolische waarde: overschrijd je die, dan gaan we sleutelen aan mensen. Dan raak je aan het onderscheid tussen personen en zaken. Waarom mag je geen mensen maken op de tekentafel? Omdat mensen worden geboren, niet gemaakt."

Dat het slechts om een minieme wijziging van het erfelijk materiaal gaat, relativeert de discussie wel. Van Beers is geen absolute tegenstander, maar heeft wel fundamentele bezwaren tegen een techniek die ook nog maar zeer beperkt is getest. "Als we er zowel medisch als ethisch niet uit zijn, zou ik zeggen: laten we een pas op de plaats maken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden