Kind van de dominee / 'Ik ben jaloers op het zeker weten'

,,Mijn vader was een echte dominee. Wie dat betwist spuit vuil. Je bent pas nep, als je de gave van het woord fingeert. Nee, ik wil niet altijd met het voorbeeld van een Joost Zwagerman aankomen. Dat doe ik dus ook niet. In het algemeen gaat de stelling op, dat er met nepschrijvers een grotere kast is te vullen dan met goede boeken. Echte auteurs worden geboren, niet geschapen. Ik klaag niet hoor, mijn planken zijn zo gastvrij voor mooi werk dat ze er graag voor doorbuigen. En dat er zich er maar een enkel rommelwerkje tussengefrommeld heeft, brengt als voordeel mee dat het aantal dozen voor de lommerd beperkt was bij mijn verhuizing van Amsterdam naar Rome.

Natuurlijk is het een Fremdkörper, de antipapistische domineeszoon, geboren op Marken, getogen in Friesland, die nu wandelt onder de rook van het Vaticaan... De paus kan gerust zijn, ik zit er toch wel verder dan een steenworp vandaan. Ik schrijf, lees, leef in Rome, maar kom vaak in Amsterdam, voor een debat of om als freelancer een boterham te eten met nog altijd een beetje 'mijn' broodheer, Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Broertjes. En op de dag van 'Het kind van de dominee' in De Nieuwe Kerk ben ik met een urbi et orbi van de partij. Gelukkig in een protestantse kerk, waar de openbaring letterlijk via de ramen door het licht tot de mensen komt, overvloedig, niet overdadig via het beeld.

Mijn vader, die huizen schilderde en souvenirs, had het licht gezien. Hij was de gedroomde dominee. De heren van de Dordtse Kerkorde in 1618 hadden het goed begrepen - men zou geen schoolmeesters, handwerkslieden of anderen die niet gestudeerd hebben tot het ambt toelaten, tenzij men verzekerd was van hun bijzondere, singuliere gaven, zoals daar zijn 'Godzaligheid, ootmoedigheid, zedigheid, goed verstand en discretie, mitsgaders gaven van welsprekendheid'. En dan kwam er alsnog wat studie, met een examen in kerkgeschiedenis, dogmatiek en bijbelkennis.

Onder dat gesternte werd ik geboren, op vrijdag, twee dagen later om 10.00 uur heb ik het woord 'God' voor het eerst gehoord, al herinner ik het mij niet meer precies. Maar in de herhaling heb ik het nog vaak tot mij mogen nemen, groots en meeslepend van de kansel, over de hoofden van de gelovigen heen, tot in de kinderkamer toe. Mijn vader liet de zaken voor het meisje gaan. De liefde voor zijn gezin leed onder de angst dat ieder kind met z'n eigenheid buiten de gebaande paden van de Reformatie zou gaan dwalen. Een abonnement bij de psychiater heeft mij van hem afgeholpen.

Mijn moeder zag in de schaduw van haar man haar kinderen niet staan. Als kind wil je - allereerst door je ouders - begrepen worden. In boekenlandje Nederland is dit nu niet mijn eerste zorg meer, maar begrip van een liefdevolle moeder en een trouwe vader is belangrijker voedsel in de groei tot volwassenheid dan het Woord.

Ik moest ook wel wennen aan woorden, waar ze op slaan, wat de schrijver zégt. 'Behoed ons als de appel van het oog', dichtte de psalmist, tijdens het lunchgebed van mijn jeugd. In die droge zomer viel mijn oog op een vruchtdragende boom in de appelaar en ik dacht: ja, God, goed idee! Ook 'de bakker bakt het brood' uit W.G. van de Hulsts jeugdbijbel zag ik pan theïs tisch als natuurbewijs van God.

Mijn vader wilde niet dat de wereld veranderde waarin hij iets had bereikt. Toen ik in de jaren zeventig met die wereld meever anderde, verspeelde hij de band tussen vader en zoon. In één moeite door vernielde mijn moeder op haar eigen wijze de intimiteit tussen kind en ouder.

Soms verlang ik terug naar de niet gekende intimiteit. Dan ben ik jaloers op de bevindelijkheid van de zeventiende-eeuwse protestantse mystici, die het zeker wisten in een vast vertrouwen. Achter mijn ogenschijnlijk stoïcisme kunnen mijn criticasters mij een agnostische smeekbede zien prevelen, met de bijbelwoorden: 'Heer, ik geloof, kom mijn ongeloof te hulp'.''

Michaël Zeeman (1958) is schrijver en recensent. Ds. Corn. Zeeman was predikant 'wegens singuliere gaven' in Dokkum.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden