opinie

Kind is zelden gediend bij adoptie over de grens

Adoptiekinderen uit Haiti worden in 2010 na aankomst op vliegbasis Eindhoven weggeleid van het vliegtuig.  In totaal 92 weeskinderen werden opgevangen door Nederlandse adoptieouders in een terminal van de luchthaven. Beeld ANP
Adoptiekinderen uit Haiti worden in 2010 na aankomst op vliegbasis Eindhoven weggeleid van het vliegtuig. In totaal 92 weeskinderen werden opgevangen door Nederlandse adoptieouders in een terminal van de luchthaven.Beeld ANP

In aanloop naar de hoorzitting over adoptie, woensdag in de Tweede Kamer, zijn de afgelopen maanden talloze persoonlijke verhalen gepubliceerd van adoptieouders en adoptiekinderen die mij en anderen in hart en ziel raken. Terugkomende vraag is of het belang van het kind voldoende centraal staat bij adoptie. Jolijn van Haaren van Unicef vindt dat Nederland nóg terughoudender moet zijn met interlandelijke adoptie.

Op papier ziet het adoptiebeleid er goed uit. Er wordt veel tijd genomen voor alle papieren en voor de overdracht van het kind, maar dat betekent helaas niet dat alle adopties rechtmatig zijn. In veel landen van herkomst schiet kinderbescherming te kort, met het risico dat kinderen worden geadopteerd die nog familie hebben waar ze naar toe kunnen.

Er kan vanuit hier onvoldoende worden gecontroleerd of de dossiers echt kloppen. Of er echt geen andere oplossing meer is in eigen land, zoals het internationale kinderrechtenverdrag voorschrijft. Immers, adoptie betekent het doorsnijden van alle juridische banden met de biologische familie en is daarmee het meest definitieve besluit dat er genomen kan worden in het leven van een kind.

Een zorgvuldige toetsing of het kind daadwerkelijk in aanmerking mag komen voor adoptie naar het buitenland, is ook in het belang van wensouders. Om een goede start te maken als nieuw gezin moeten ze er op kunnen vertrouwen dat de achtergrond van hun adoptiekind klopt. De meeste kinderen in weeshuizen - wereldwijd 2 miljoen - zijn namelijk helemaal niet adopteerbaar: ze hebben ouders en familie die wel voor ze zouden willen zorgen, maar dat niet kunnen. Vanwege armoede zitten ze tijdelijk in een tehuis. Dat is in veel culturen gebruik: (arme) gezinnen leunen op een complex web van uitgebreide familie, de gemeenschap en residentiële zorg, terwijl kinderen deel blijven uitmaken van de familie. Door de hoge kosten om een kind te adopteren is er een dunne scheidingslijn tussen adoptie en kinderhandel. Iederéén - bemiddelaars, advocaten en tehuizen - verdient aan de adoptieprocedure, behalve meestal de biologische ouders.

Maar is niet ieder kind beter af in een welvarend gezin? Deze gedachte is niet nieuw. Nog maar één generatie geleden plaatsten nonnen in Nederland kinderen van grote arme gezinnen uit huis. Ook in Australië gebeurde dat, in totaal moesten 150.000 alleenstaande moeders hun baby afstaan. Besluiten die werden gerechtvaardigd vanuit het 'belang van het kind', maar schadelijke consequenties hadden voor de kinderen wier band met hun biologische familie plots werd doorgesneden.

Kwetsbaarheid

Hedendaagse adoptie, bedoeld om kinderen uit armoede weg te halen en ontwikkelingskansen te bieden, kan even schrijnend zijn. Immers, de ellende van achterblijvers - broertjes, zusjes, ouders - blijft bestaan. Het wegnemen van kinderen van arme ouders is misbruik maken van hun kwetsbaarheid. Armoede mag nooit een reden zijn om een kind bij ouders weg te halen en voor adoptie aan te bieden, zoals ook het VN-Kinderrechtencomité nog eens expliciet benadrukt. Er moet meer worden geïnvesteerd in armoedebestrijding en in goede systemen van kinderbescherming, zodat zij zelf voor hun kind kunnen blijven zorgen.

Het is onacceptabel om weg te kijken van deze kant van de adoptieprocedure. Zolang de achterkant - de situatie in landen waar kinderen vandaan komen - niet optimaal functioneert is de kans te groot dat een kind onrechtmatig wordt geadopteerd. In de landen van herkomst zijn investeringen in jeugdzorg nodig én betere controles. Als dit lukt, kunnen we een einde maken aan de pijnlijke vragen over herkomst van kinderen. Dat is in het belang van de wensouder en adoptiekind.

Jolijn van Haaren is kinderenrechtendeskundige bij Unicef Nederland

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden