'Kimbangu is victorie voor ons'

België is anders dan Nederland, ook op religieus gebied. Een serie portretten van toonaangevende persoonlijkheden op levensbeschouwelijk gebied. Vandaag de kimbanguïstenleider Kibasukamene Belo.

'Het was het jaar 1918 en er ging een epidemie door Kongo die duizenden slachtoffers maakte. Op een nacht hoorde Simon Kimbangu een stem. 'Simon, Simon, ik ben de Christus, je Meester. Mijn volk is ongehoorzaam, en ik heb jou uitgekozen om ze terug te leiden en te genezen.' Maar Simon zag daar niets in en hij vluchtte naar Kinshasa, alwaar hij werk vond bij Huileries du Congo Belge.'' Kibasukamene Belo (43) uit Brussel, door geloofsgenoten Dom Kiba genoemd, vertelt het verhaal van het ontstaan van zijn kerk. ,,Maar God bleef hem roepen. Toen hij op 6 april 1921 over de markt van Nkama liep, ging hij plotseling, zonder dat hij dat van plan was, een huis binnen. Daar lag een ernstig zieke vrouw, en Simon hoorde zichzelf zeggen: 'Ik genees je in de naam van Jezus Christus'. De vrouw stond op en was weer kerngezond.''

,,Simon Kimbangu verzoende zich met zijn door God opgelegde missie en trok al genezend het land door en hij maakte grote indruk op de bevolking. Vijf maanden na zijn eerste optreden namen de Belgische autoriteiten hem gevangen, en hij is nooit meer vrijgekomen. Dertig jaar zat hij opgesloten in een cel van 80 bij 120 centimeter, tot hij op 12 oktober 1951 in gevangenschap stierf.''

Duizenden volgelingen (Kiba denkt 150000) hebben jaren lang in concentratiekampen gezeten, en mochten pas met de onafhankelijkheid in 1960 naar hun dorpen terugkeren. Vlak voordat de Belgen Congo verlieten verleenden ze de volgelingen van Kimbangu alsnog het recht om 's zondags bij elkaar te komen. Van een formeel excuus is het nooit gekomen.

Zijn Kiba en zijn geloofsgenoten niet ontzettend boos op de Belgische overheid? ,,De dood van Kimbangu rechtvaardigt onze zaak. Zoals Christus de redder der mensheid is omdát hij gekruisigd is, zoals een zieke een medisch experiment toelaat voor het welzijn van volgende generaties, zo zat Kimbangu dertig jaar onschuldig in de gevangenis: hij is een victorie voor ons.''

Eigenlijk zou de Belgische overheid excuses moeten maken, zegt Kiba. ,,Schadevergoeding hoeft niet, want geld betekent niets voor ons, bijna niets.''

Overheidsstukken zijn in België dertig jaar geheim en worden daarna vrijgegeven. Maar niet de documenten over Kimbangu, stelt Dom Kiba. ,,Van het proces tegen Kimbangu, volgend jaar tachtig jaar geleden, bestaat een uitgebreide rapportage. In 1978 hebben we een verzoek ingediend, maar dat is afgewezen.'' Navraag leert dat in België 'persoonlijke' documenten honderd jaar geheim blijven.

,,Heel erg is dat niet. Kimbangu zat namelijk wel gevangen, maar dat weerhield hem niet om overal in Congo te verschijnen, mensen te genezen en zijn boodschap te verkondigen.''

,,De Belgen hebben Kimbangu's boodschap nooit begrepen'', verzucht Dom Kiba. ,,Hij was niet tegen de blanken. Hij heeft de Afrikanen alleen een andere manier gegeven om de Bijbel te begrijpen. Hij bracht de boodschap dat alle mensen elkaar moeten liefhebben. Hij was een typische protestant. Polygamie was volgens hem verboden, en de voorouderlijke afgodsbeelden waren volgens hem door God verboden.''

,,De Belgische missionarissen werkten in die tijd voor de staat. Ze zeiden wel dat ze ons liefhadden, maar in werkelijkheid bespioneerden ze ons, en briefden ze alles door aan de Belgische gezagsdragers. De rooms-katholieke kerk zag een geduchte concurrent en was bang dat Congo door de populaire Kimbangu voor het rooms katholicisme verloren zou gaan. Daarom drong de Belgische clerus bij de Belgische koloniale overheid aan op zijn arrestatie.''

Even was er de hoop dat alles beter zou worden. ,,De beweging van kimbanguïsten verwachtte het koninkrijk en daarmee een nieuwe wereldorde. Dat maakte hen tot voorloper van de Congolese onafhankelijkheid. Maar toen die een feit was, bleven de nieuwe, rooms-katholieke machthebbers ons achterstellen. Rechten die andere kerken wel kregen, zoals geld voor onderwijs, werd de kerk van Kimbangu onthouden.''

Toen Dom Kiba, die als kimbanguïst is opgegroeid, op zijn achttiende naar België verhuisde om voor ingenieur te studeren, zocht hij aansluiting bij de Kimbanguïsten-gemeenschap in Brussel. Ook de drie naar België geëmigreerde kleinkinderen van Kimbangu zijn daar actief. Iedere zondag komen de ruim honderd leden van de kerk in Brussel bijelkaar.

Een kerkdienst duurt minstens vijf uur, maar kan uitlopen tot het dubbele. Alle belangrijke gemeenteleden zijn gekleed in het groen of het wit, of een combinatie van de twee. Vast onderdeel van de dienst is het defilee, begeleid door koor en fanfare. In een steeds zwieriger stoet loopt de gemeente rondes door de kerk, terwijl men Jezus prijst. Dom Kiba treedt op als ceremoniemeester. Hij kiest iemand uit de preekt, en bepaalt het verloop van de dienst.

,,Theologie interesseert me niet. De Bijbel is gewoon helemaal waar gebeurd. Van het eerste tot het laatste woord. Simpel. Als je het gewoon gelooft, dan wordt het allemaal vanzelf duidelijk. Waarom zou je dan nog verder vragen?''

,,Toen Kimbangu gearresteerd werd, heeft hij gezegd: ik vertrek nu, maar als jullie morgen vragen hebben, vraag het dan aan de Bijbel. Want daar staan alle antwoorden in.''

,,Wie toch verder vraagt, en de inhoud van de Bijbel in twijfel trekt, is geen kimbanguïst'', stelt Dom Kiba lachend. ,,Nee, er is hier nog nooit iemand uit de kerk gezet'', beweert hij. ,,Kimbanguïsten kissebissen niet over dogma's -ze vieren ze. Het draait om de praktijk.''

En toch kan Dom Kiba het niet laten verder te vragen. ,,Kimbangu heeft in de gevangenis zijn gedachten op papier gezet. Ook deze zijn nog steeds niet vrijgegeven. Ze worden bewaard in het Nationaal Archief. Misschien heeft hij toch nog dingen geopenbaard gekregen die we zouden moeten weten.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden