Kim Jong-un spaart niemand, ook zijn familieleden niet

liquidatie | Waarom moest de halfbroer van de Noord-Koreaanse leider sterven? En wat zegt deze moord, als dat het was, over het regime in Pyongyang? Een zoektocht naar verklaringen.

Vragen zijn er genoeg, na de liquidatie van de 46-jarige Kim Jong-nam in Kuala Lumpur. Maar antwoorden zijn, zoals altijd als het gaat over Noord-Korea, moeilijk te vinden. Speculatie is er te over, vooral in de Zuid-Koreaanse media, en in die verhalen strijden macht, geld en terreur om de hoofdrol.


De oudste zoon van de voormalige Noord-Koreaanse leider Kim Jong-il, geboren uit een buitenechtelijke relatie met een actrice, leefde al sinds 2012 in het besef dat hij vermoord kon worden. Hij schreef in dat jaar zelfs een brief aan zijn jongere broer Kim Jong-un, met de smeekbede hem te sparen. Zuid-Koreaanse inlichtingendiensten wisten dat zijn leven nog steeds in gevaar was.


Het dictatoriale regime in Pyongyang spaart niemand, zelfs familieleden van de leider niet. Dat werd wel duidelijk in 2013 toen Jang Song-thaek, getrouwd met een zuster van Kim Jong-il en lange tijd de tweede man in Noord-Korea, werd geëxecuteerd. Na diens dood zou de in het buitenland levende Kim Jong-nam geen geld meer hebben gekregen uit Noord-Korea, zodat hij zijn flamboyante levensstijl moest opgeven.


Geld had Kim wel nodig voor het goede leven in zijn woonplaats, het gokparadijs Macau in Zuid-China. Bovendien reisde hij graag naar Parijs, waar hij genoot van lekker eten en goede wijn, en naar Peking, waar zijn eerste vrouw zou wonen met een kind. Ook in Macau had hij een vrouw met twee kinderen, en er is sprake van meer kinderen.


Volgens andere verhalen had Kim nog altijd veel geld, weggesluisd uit Noord-Korea naar buitenlandse rekeningen via zijn oom Jang, of uit een erfenis van Kim Jong-il zelf, die toch medelijden gekregen zou hebben met zijn oudste zoon. Op dat vermogen zou de huidige Noord-Koreaanse leider nu uit zijn geweest.


Of vreesde Kim Jong-un een couppoging door zijn halfbroer? Er zijn speculaties dat hij een geschikte kandidaat was om het straatarme land onder de hoede van China naar de moderne tijd te leiden, na een eventuele opstand onder de uitgebuite bevolking. De Chinese leiders hebben nog altijd banden met Pyongyang, maar zitten wel in hun maag met de onvoorspelbare buur.


Kim Jong-nam vond dat zijn land economische hervormingen nodig had, net zoals China die heeft doorgevoerd. En hij zei in interviews dat zijn jongere broer leiderschapskwaliteiten miste. Toch lijkt het onwaarschijnlijk dat hij een serieuze bedreiging vormde, vanuit Macau en zonder machtsbasis in zijn vaderland.


Zijn dood lijkt nog het meest op een afrekening in de maffia-wereld: een waarschuwing van Kim Jong-un aan iedereen, ook binnen de eigen clan, die niet in de pas wil lopen. De timing is daarbij van weinig belang. Zo'n afrekening kan elk moment komen, en houdt velen in permanente angst.


Het is ook mogelijk dat anderen in Pyongyang achter de moordaanslag zaten, hoge militairen of met elkaar concurrerende veiligheidsdiensten die een wit voetje willen halen bij de grote leider. Hoe dan ook is de boodschap: niemand is veilig, nergens ter wereld. Ook gevluchte Noord-Koreanen moeten leven met die wetenschap.


Zag Kim Jong-nam de moord aankomen? De berichten uit Macau spreken elkaar tegen: volgens sommige vrienden of kennissen was hij steeds op zijn hoede, volgens anderen leefde John, zoals hij zich liet noemen, ongedwongen, zonder bewaking, en maakte hij cynische grappen over zijn familie en de toestand in zijn vaderland.


Vermoedde hij iets, toen een jonge Vietnamese vrouw op het vliegveld van Kuala Lumpur zijn aandacht vroeg? Misschien viel zijn oog op haar shirt, met het opschrift 'LOL', een afkorting voor laughing out loud (goeie mop). Een andere, Indonesische vrouw sloeg van achter toe, waarschijnlijk met een doek die gedrenkt was in snel werkend gif. De vrouwen gingen ervandoor in een taxi, maar zitten nu vast.


Kim schreeuwde volgens Maleisische media van de pijn en werd afgevoerd naar een ziekenhuis, waar hij overleed. Daar ligt zijn lichaam nu nog, voor juridisch onderzoek. De Noord-Koreaanse bevolking heeft van officiële zijde nog niets gehoord over de dood van de oudste zoon van hun overleden leider Kim Jong-il.


De Maleisische autoriteiten vragen een DNA-monster van naaste familie voor ze het lichaam vrijgeven aan Noord-Korea, dat daarom heeft verzocht. Het lijkt zeer onwaarschijnlijk dat Kim Jong-un zal meewerken. Volgens diverse media hebben de broers elkaar nooit ontmoet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden