Kim Jong-nam werd vermoord met een van de dodelijkste stoffen op aarde

Kim Jong-nam op het vliegveld van Japan, waar hij in 2001 werd aangehouden wegens het reizen op een vals paspoort.Beeld AP

Het lijkt een verhaal uit een spionagethriller, de moord op de halfbroer van de Noord-Koreaanse leider in Maleisië, nu anderhalve week geleden. Vandaag bleek dat hij is gedood met het zwaar giftige VX, een verboden chemisch wapen. Dat roept veel nieuwe vragen op over de toch al geheimzinnige zaak.

Het moet een schok zijn geweest voor de Maleisische autoriteiten, de ontdekking dat de moord op een lid van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un is gepleegd met VX, een van de dodelijkste stoffen op aarde. En dat op klaarlichte dag op het vliegveld van de hoofdstad Kuala Lumpur. Het roept ook meteen nieuwe vragen op. Niet alleen over wie er achter de moord zitten, maar ook of de volksgezondheid in gevaar is geweest of misschien nog is.

Kim Jong-nam werd vorige week maandag van achteren aangevallen door een vrouw, toen hij stond te wachten op een vlucht naar Macau. De vrouw zou met een doek een substantie in zijn gezicht hebben gewreven, en er zou ook nog een andere vrouw betrokken zijn. 

Op vage bewakingsbeelden is te zien dat zij er vandoor gaan, terwijl een verbaasde Kim richting een eerste hulppost op het vliegveld loopt. Hij wordt met een ambulance vervoerd naar een ziekenhuis maar sterft voor hij aankomt, nog geen twee uur na de aanval. De beide vrouwen zijn later aangehouden.

Het moment van de aanval op Kim Jong-nam op het vliegveld van Kuala Lumpur. Een vrouw in een wit shirt valt hem van achteren aan.Beeld REUTERS

VX is een heldere, olieachtige, geur- en smaakloze vloeistof die op de lijst staat van verboden chemische wapens van het VN-Verdrag Chemische Wapens. Een druppel op de huid kan al snel tot de dood leiden. De stof werd aangetroffen op het gezicht en de ogen van Kim Jong-nam, meldde het Maleisische Centrum voor Analyse van Chemische Wapens in een voorlopig rapport.

Mensen die met VX in aanraking komen vertonen binnen enkele minuten of zelfs seconden al symptomen als verwardheid, hevig zweten, hoofdpijn, misselijkheid en overgeven. De afbraak van het zenuwstelsel veroorzaakt daarna krampen, stuiptrekkingen, verlammingen en verlies van bewustzijn.

Radioactiviteit

Hoewel er intussen niemand anders ziek is geworden, overwegen de autoriteiten om de terminal alsnog te laten ontsmetten en ook de andere plaatsen te gaan onderzoeken waar Kim Jong-nam en de twee vrouwelijke verdachten zijn geweest. Het vliegveld wordt ook onderzocht op radioactiviteit. Het is de eerste keer sinds de zaak begon dat Maleisië melding maakt van een eventueel stralingsrisico.

De conclusie dat VX is gebruikt, beantwoordt de vraag naar het moordwapen, maar roept veel nieuwe vragen op. Bijvoorbeeld hoe het kan dat de aanvallers er geen last van hadden terwijl de stof zo extreem dodelijk is? De twee vrouwen die van de moord verdacht worden en zijn gearresteerd op basis van bewakingsbeelden op het vliegveld leven nog.

De Maleisische politie meldde dat één van hen meteen na de aanval haar handen ging wassen, wat erop duidt dat zij instructies had gekregen over de gevaarlijke stof die zij gebruikte. Ook zei de politie dat een van de verdachte vrouwen moest overgeven, maar zij zou nu niet meer onder behandeling zijn. Verder stelde de politie dat de vrouwen de aanval in de dagen daarvoor ‘droog’ hebben geoefend in enkele winkelcentra in Kuala Lumpur, waarbij zij het deden voorkomen als een grap.

Antistof

Mogelijk hebben de vrouwen zichzelf al van tevoren beschermd, suggereerde de bekende Amerikaanse toxicoloog Bruce Goldberger: “Het verbaast me dat deze twee vermoedelijke aanvallers geen nadelige effecten hebben ondervonden van blootstelling aan VX. Het kan zijn dat beiden een antistof toegediend hebben gekregen”.

Of de vrouwen, één uit Indonesië en de ander uit Vietnam, ook het brein achter de moord zijn, is twijfelachtig nu blijkt dat VX is gebruikt. Ook is de vraag waar het gif vandaan komt. Of het in Maleisië gemaakt is of is binnengesmokkeld uit het buitenland wordt nog onderzocht door de politie. Vast staat wel dat voor de fabricage ervan een geavanceerd laboratorium nodig is.

Dat maakt het aannemelijker dat er een staat achter zit, en de voor de hand liggende verdenking rust op het regime in Noord-Korea. Dat heeft de Conventie op Chemische Wapens niet ondertekend, en heeft zowel de capaciteit om deze wapens te maken, als een motief. Kim Jong-nam was een dissident van de Kim-dynastie die Noord-Korea met ijzeren vuist regeert.

In ongenade

Hij werd lang gezien als de opvolger van zijn vader Kim Jong-il, maar viel in ongenade nadat hij onder meer probeerde in 2001 Japan binnen te komen op een vals paspoort. Hij werd rond 2003 Noord-Korea uitgezet en mocht van China verhuizen naar de regio Macau.

Nadien sprak hij zich in het openbaar regelmatig uit tegen de dictatoriale trekken van het regime en pleitte voor hervormingen. In 2006 en 2010 zouden eerder pogingen zijn gedaan om Kim Jong-nam te vermoorden.

De Maleisische politie verdenkt Noord-Korea en een aantal Noord-Koreanen in Maleisië van betrokkenheid. Een van hen, een IT-er bij een Maleisische onderneming in voedingssupplementen, is gearresteerd. Naar drie verdachten wordt nog gezocht, onder wie de tweede secretaris van de Noord-Koreaanse ambassade in Kuala Lumpur. Vier andere Noord-Koreanen zouden het land al hebben verlaten en zijn door Maleisië op de opsporingslijst van Interpol gezet.

Poging tot inbraak

Nog geheimzinniger werd de zaak toen de politie deze week een poging tot inbraak constateerde in het mortuarium van het ziekenhuis waar Kim Jong-nam ligt. De bewaking is opgevoerd en er staan nu politiemensen op wacht met automatische wapens. “We weten wie het waren”, zei een politiecommandant , overigens zonder man en paard te noemen.

Een politieman op wacht bij het forensisch instituut in het Kuala Lumpur Hospital in de Maleisische hoofdstad. Bij het mortuarium waar Kim Jong-nam ligt is volgens de politie een poging tot inbraak geweest.Beeld AP

Maar Noord-Korea ontkent elke betrokkenheid en is woedend over de Maleisische aanpak; de kwestie is uitgegroeid tot een diplomatiek conflict. Het regime in Pyongyang eist het lichaam op en stelt dat Maleisië niet het recht heeft een autopsie te doen op van zijn burgers. Kuala Lumpur zegt echter eerst dna te willen hebben van Kims Jong-nams familie om zijn identiteit te kunnen vaststellen.

Inmiddels beschuldigt Noord-Korea Maleisië ervan rechtstreeks verantwoordelijk te zijn voor de dood van een van zijn onderdanen. Op zijn beurt heeft de Maleisische minister van buitenlandse zaken vandaag de Noord-Koreaanse ambassadeur in zijn land te verstaan gegeven dat hij moet ophouden met het ‘spuien van leugens’, anders zal hij worden uitgewezen.

Internationale rel

De toon die Noord-Korea aanslaat in dit conflict past in de confronterende opstelling die het land steeds meer kiest tegenover de internationale gemeenschap, zoals bij het nemen van de kern- of raketproeven van de laatste tijd.

Als het gebruik van VX en de betrokkenheid van Noord-Korea bij de moord op Kim Jong-nam onomstotelijk komen vast te staan, haalt Pyonyang zich veel woede op de hals: de inzet van het verboden gif in een buitenland zal tot een internationale rel leiden.

Belangrijk is de vraag hoe China zich zal opstellen, het land immers dat Kim Jong-nam toestond zich in Macau te vestigen en hem enigszins in bescherming zou hebben genomen. Mocht China besluiten Pyongyang te straffen met een breed pakket aan sancties, dan zou dat Noord-Korea ernstig schaden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden