'Kim hoort niet meer tot de rang der goden'

Interview | Korea-kenner Remco Breuker wijst op macht oude garde

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un is sinds 3 september niet in het openbaar verschenen en miste zelfs een parlementszitting. Dat is zeldzaam lang en leidt tot dolle speculaties onder Pyongyang-watchers. Is er een coup gepleegd, zoals CNN beweert? Is de stalinistische dynastie Kim dan toch aan haar einde gekomen? Is Kim Jong-un al geëxecuteerd, met zijn vrouw Ri en hun tweejarige dochtertje?

Niemand weet precies wat er in Noord-Korea gebeurt, dus blijft elke analyse koffiedik kijken. Maar voor een speciaal congres had hoogleraar Koreaans van de Universiteit Leiden, Remco Breuker, vorige maand zeven hoge Noord-Koreaanse overlopers uitgenodigd. Urenlang hebben ze toen gepraat over de macht van het zogeheten OGD, het Organisatie en Gids Departement, de facto het hoogste orgaan van het land.

Dat is in de jaren zeventig opgericht door Kim Jong-il, de bureaucraat die langzaam maar zeker meer macht vergaarde en uiteindelijk zelfs zijn vader, oprichter van de natie Kim Il-song, overvleugeld zou hebben. "Het OGD is de afdeling personeelszaken die personen benoemt, evalueert, ontslaat, en beleid sanctioneert. Vandaar maken de oude studiegenoten van Kim Jong-il al jaren de dienst in het land uit - redelijk onzichtbaar, zonder mooie titels."

Daarmee was Kim de Derde wel overladen sinds hij in 2009 als opvolger werd genoemd, bij gebrek aan beter. Het experiment Kim Jong-un had wat lollige momenten (zie kader) maar lijkt definitief mislukt. Titels alleen zijn geen garantie voor een machtspositie. "Kim heeft geen netwerk. Hij kent het land niet echt, kent zijn eigen half-broers niet eens", zegt Breuker. De hoogleraar gelooft niet in een coup of een executie. "Maar wel is hij uit de rang der Kim-goden gehaald. Op één filmpje is hij slepend met een been neergezet, elders zet hij als een jongetje oude generaals voor gek, wat in Korea een doodzonde is." Op zijn best is Kim nu één onder gelijken. Indien nodig kan hij worden afgevoerd of opgeofferd. "Denk aan het Internationaal Strafhof in Den Haag."

De executie van zijn beschermheer, oom Jang, eind vorig jaar, tekent het omslagpunt. Het was een frontale aanval op de Kims, aldus Breuker. Maar hoe kon de keus van vader Kim door juist zijn eigen vertrouwelingen worden betwist? "Loyaliteit gaat zover als de eigen veiligheid. Het groepje mannen van het OGD is steenrijk en vreest toch sancties, strafvervolging en bijltjesdag. Sommige eliteleden zijn al gevlucht."

Vandaar het recente charmeoffensief van Pyongyang. Voor het eerst in vijftien jaar sprak de Noord-Koreaanse minister van buitenlandse zaken bij de VN en gaf daar toe dat er 'heropvoedingskampen' bestaan. Een hoge diplomaat lobbyde in Brussel met de hoogste mensenrechtenfunctionaris. Als klap op de vuurpijl verscheen een top-driemanschap afgelopen zaterdag onverwacht in Zuid-Korea, voor het slot van de Aziatische Spelen. De hoogste delegatie ooit kwam, pikant, in het privévliegtuig van Kim III en sloot er een akkoord.

Of Kim III jicht heeft of leverkanker, het doet er niet toe.

Breuker: "Waar het om gaat, is wie de macht eigenlijk in handen heeft. Nu is duidelijk dat dat dezelfde ouwe knarren zijn als voorheen."

Kwakkelende leiders

Toen de gezondheid van ex-leider Kim Jong-il maar voort kwakkelde moest hij wel een opvolger gaan klaarstomen. Dat was niet makkelijk. Zijn oudste zoon was gesnapt toen hij met een vals paspoort naar Tokyo Disney probeerde te komen. De middelste was naar verluidt 'te vrouwelijk'.

Maar vanwege de goddelijke status van de Kims moest het iemand uit de bloedlijn zijn. Bleef over Kim Jong-un, net als zijn vader een stevige drinker, roker en eter. In januari 2009 werd hij voor het eerst genoemd als opvolger, en al snel volgden vele titels om de uiterst jonge Kim III status te geven.

Toen hij in december 2011 aantrad waren de verwachtingen hooggespannen. Zou een jonge leider de gehoopte verandering brengen? Er kwam een Disneypark, een meidenrockband, een skibaan, een duur bezoekje van basketbalster Dennis Rodman. Er kwamen economische hervormingen, maar echte verandering bleef uit. De strafkampen zijn nog even vol.

Nog geen drie jaar later lijkt Kim III fysiek net zo zwak als zijn vader in de laatste jaren, ook al is hij pas 31.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden