Kilometerheffing blijft toch hét wapen tegen files

Minister Karla Peijs van verkeer zette de omstreden kilometerheffing weer op de agenda. En dat is een goede zaak, vindt voorzitter De Zeeuw van haar belangrijkste adviesorgaan.

DEN HAAG - Als in 2004 de verafschuwde tolpoorten er zouden zijn gekomen, had dat zeker de files verminderd. En toch is Friso de Zeeuw, voorzitter van de raad voor verkeer en waterstaat, blij dat het rekeningrijden niet is doorgegaan. ,,Zo'n ingrijpend systeem heeft een draagvlak nodig bij de bevolking en dat was er niet. Dan moet je het niet willen doordrijven.''

Bij de raad zijn ze wel gelukkig met het besluit van eurocommissaris De Palacio om het systeem van tolheffing voor vrachtvervoer in Europa te uniformeren. De opbrengsten moeten overheden besteden aan infrastructuur. ,,Het is goed dat er een uniform systeem komt in Europa en dat er geen wildgroei ontstaat van heffingen, want dat is vooral hinderlijk'', zegt De Zeeuw. ,,Daarnaast verhoogt het in Nederland de druk om op termijn een vorm van beprijzing voor personenvervoer te introduceren. Daar zijn we niet ongelukkig mee.''

De raad, een belangrijk adviesorgaan van de verkeersminister, is voorstander van wat zij noemt een mobiliteitstarief. Inhoudelijk is dat vergelijkbaar met rekeningrijden en kilometerheffing, maar deze termen suggereren dat er sprake is van een belastingmaatregel.

,,Het is een tarief dat je betaalt voor het gebruik van wegen. Het beeld bestaat dat dit boven op de wegenbelasting komt, maar dat is niet waar. Het komt daarvoor in de plaats.''

Het verzet tegen de kilometerheffing is volgens De Zeeuw niet gebaseerd op rationaliteit. ,,Wat is er nu rechtvaardiger dan een systeem dat mensen betalen voor het gebruik van een schaars goed. Wie veel rijdt, betaalt veel. Wie weinig rijdt, betaalt weinig. Bovendien is het sociaal rechtvaardig, want het zijn de hoge inkomens die het meeste autorijden. Het omslagpunt is 18000 kilometer per jaar. Iedereen die daaronder zit gaat erop vooruit en dat is wel de meerderheid.''

Alle vervoerseconomen zijn het erover eens dat het beprijzen van wegvervoer leidt tot minder files. Ook recente onderzoeken van McKinsey en de adviesdienst van verkeer wijzen uit dat invoering van een heffing de bereikbaarheid van grote steden aanmerkelijk verbetert. De Londense burgemeester Livingston sprak afgelopen woensdag lovend over de invoering van de tol in zijn binnenstad. Na een paar maanden hadden de stadsbussen al vijftig procent minder vertragingen. Miljoenen Londenaren verschenen voor de verandering weer eens op tijd op hun werk.

De weerzin tegen kilometerheffing is louter politiek/psychologisch te verklaren, stelt De Zeeuw. ,,Mensen hebben het gevoel dat de overheid de auto gebruikt als melkkoe. En daar kan ik me iets bij voorstellen. Met het kwartje van Kok is benzine het duurst in Europa en de luxe-belasting op auto's is de hoogste van Europa.''

,,Een manier om het wantrouwen te doorbreken is de inkomsten in een fonds te stoppen waaruit de mobiliteitskosten worden betaald. Ook kun je het draagvlak vergroten door drukke regio's, waar dus meer geld wordt opgehaald, ook meer geld te geven omdat daar de problemen ook groter zijn. We willen kortom dat er wat zakelijker en rationeler over mobiliteitstarief en besteding van de opbrengst wordt nagedacht. Alleen op die manier kun je zorgen voor draagvlak in de samenleving.''

Hoewel de huidige minister Karla Peijs (CDA) kilometerheffing op zijn vroegst in 2010 ingevoerd wil zien, is De Zeeuw daar toch blij mee. Vlak na haar aantreden had zij gezegd dat zij van zo'n heffing niets wilde weten. ,,Nu is zij bereid om in haar regeertermijn daarnaar onderzoek te doen. Het vorige kabinet zei heel dogmatisch 'nee'. Zo'n uitspraak van Peijs is natuurlijk niet vrijblijvend. We verschillen in enthousiasme en misschien ook in gevoel van urgentie, maar er zit weer beweging in.''

Dan zijn er de kamerfracties van VVD en CDA die nu afwijzend tegenover kilometerheffing staan. CDA vindt dat er pas zo'n heffing mag komen als het verkeer 'weer in beweging' is. De Zeeuw: ,,Daarmee suggereer je dat de files in de spits zijn op te lossen. De raad is voorstander is voorstander van bijbouwen en beter benutten van wegen. Maar dat betekent niet dat daarmee de files ook in de spits zijn op te lossen. Dat is iets wat je, hoeveel asfalt je ook in Nederland neerlegt, niet kunt waarmaken.''

Uit een heldere economische redenering zou de VVD eigenlijk voor moeten zijn, stelt De Zeeuw. ,,Hun woordvoerder Hofstra voert aan dat er mensen zijn die geen keuze hebben omdat zij via een bepaald traject naar hun werk moeten en daarom duurder uit zijn. Dat kan in individuele gevallen zo zijn. Maar dat argument vind ik toch te dun om van een systeem af te zien dat positieve uitwerking op files heeft.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden