Kikker in Bologna

De kinderboekenbeurs in Bologna, de Fiera del Libro per Ragazzi, opent vandaag de deuren. Dit jaar is Nederland daar eregast. Daarom is er een grote tentoonstelling samengesteld, 'Dutch Oranges', met werk van vijftig Nederlandse illustratoren - van een aanstormend talent als Yvonne Jagtenberg tot een tekenaar en schrijver met wereldfaam: Max Velthuijs.

Op het gebied van de kinder- en jeugdliteratuur is er maar één beurs: die in Bologna. Iedere uitgever die zichzelf respecteert gaat daarnaartoe. Als we daar een podium krijgen om te laten zien wie we allemaal in huis hebben, dan is dat geweldig', zegt Annelies Fontijne van het Literair Produktie- en Vertalingenfonds, dat al elf jaar de Nederlandse jeugdliteratuur in Bologna onder de aandacht brengt.

De tentoonstelling Dutch Oranges -de titel verwijst naar de appeltjes van Oranje, die volgens de catalogus 'garant staan voor koninklijke kwaliteit'- wordt gezien als een uitgelezen kans. ,,We doen er alles voor om op te vallen', zegt Fontijne. ,,We hebben voor een knallende presentatie gezorgd om de uitgevers met hun bomvolle agenda's toch te verleiden te komen kijken. Direct bij binnenkomst van het beurscomplex, in de hal waar kunstwerken normaal in lijstjes tegen witte wanden hangen, stellen we nu allemaal losse standaards op, die aan elke kant het werk van één illustrator tonen. De vloer is oranje en in het midden staat een gigantische sinaasappel. Daar kan niemand omheen.'

Over aandacht hebben Nederlandse illustratoren in het verleden overigens niet te klagen gehad. ,,Nederland neemt een voorhoedepositie in op het gebied van kinder- en jeugdliteratuur', vindt Fontijne. ,,Dat zie je terug in de grote diversiteit en kwaliteit van onze illustratoren.' 'Dutch Oranges' toont werk van realisten als Peter Vos, 'spontane' tekenaars als Annemarie van Haeringen en Sylvia Weve, en 'experimentelen' als Ted van Lieshout. Opvallend veel illustratoren schrijven de boeken ook zelf. Joke van Leeuwen bijvoorbeeld, en Wim Hofman en Margriet Heymans.

Niet alleen de stijl, ook de onderwerpen en de aanpak van de Nederlanders spreken tot de verbeelding van buitenlandse uitgevers. ,,In Nederland vinden we dat we alles kunnen tonen: bloot mag getekend en geschilderd worden, en een bepaalde vorm van absurdisme die bij kinderen erg aanslaat. Dat is uniek in de wereld maar wordt, eerlijk gezegd, niet overal gewaardeerd. De illustrator Harry Geelen schilderde eens een meisje met zere voeten die in een wc-pot ging staan. De Amerikanen wilden dat absoluut niet hebben.'

Toch is de reputatie van Nederlandse illustratoren in het buitenland vooral te danken aan het werk van twee heren: Dick Bruna, wiens handelsmerk de meest simpele vorm, de klare lijn is, en Max Velthuijs. Hun bekendste figuurtjes, Nijntje en Kikker, zijn wereldberoemde iconen geworden. ,,Het succes van Bruna lijkt me vooral gelegen in het beeld, dat absoluut voor iedereen herkenbaar is', zegt Max Velthuijs. ,,Bij mij ligt dat moeilijker. Het gaat om een gevoel. Ik werk net zolang aan mijn boeken tot dat gevoel overkomt - en gelukkig gebeurt dat ook.' Het bewijs daarvan is ruimschoots geleverd. Het werk van Velthuijs is vertaald in 27 talen. ,,Ik sta er zelf ook van te kijken. Toen ik mijn eerste boekje over Kikker maakte, had ik dat nooit verwacht. Ik dacht: een groene kikker, dat is zo Hollands, die blijft gewoon hier. Maar kikkers wonen tegenwoordig overal, van Amerika tot Bolivia en Korea. Van tevoren weet je absoluut niet of wat je maakt populair zal worden. Maar al mijn uitgevers, waar ze ook vandaan komen, vertellen mij steeds hetzelfde: het gaat om mijn verhaaltjes, om die heel gewone, alledaagse dingen die ik beschrijf en teken. Die spreken iedereen aan.'

Hoe hij dat iedere keer weer voor elkaar krijgt, weet Velthuijs ook niet. ,,Gelukkig niet. Stel je voor dat ik 't wel zou weten. Dat lijkt me niet zo gunstig.' Velthuijs bedenkt ook niet eerst het verhaaltje of het beeld. ,,Ze zijn er allebei tegelijk. Ineens. Ik zie het verhaal als een filmpje voor me en hoor de tekst erbij - het enige wat ik dan nog hoef te doen, is het tekenen en opschrijven. Al mijn gedachten spelen zich in beelden af. Als ik over straat loop en denk: vanavond wil ik rijst eten, of aardappels, dan zie ik het dampende bord al voor me.'

De tentoonstelling 'Dutch Oranges' doet Velthuijs eerlijk gezegd niet veel. Naar de beurs van Bologna gaat hij toch wel elk jaar, voor de gezelligheid. ,,Het is een uitstapje.' Hij wil niet arrogant klinken, maar hij heeft zo'n tentoonstelling niet meer nodig. Velthuijs is eraan gewend geraakt dat zijn werk over de wereld zwerft. Vorig jaar was er in Japan nog een expositie van zijn werk te zien geweest. Het is leuk, maar bijzaak. ,,Waar het mij om gaat: iets te maken. En als er eenmaal een boekje is, dan ben ik klaar.'

Met nadruk wil 'Dutch Oranges' niet alleen de 'grote namen' in het zonnetje zetten, maar vooral ook jong talent onder de aandacht brengen. Yvonne Jagtenberg is een jonge kunstenares die een jaar of vijf geleden begon met het maken van illustraties voor kinderboeken. ,,Het was altijd een stille wens', zegt Jagtenberg. ,,Ik heb op de pabo gezeten en had een voorliefde voor kinderboeken - ze staan hier rijen dik in de kast. Lang geleden tekende ik al, maar aanvankelijk nam ik mijn tekeningen niet zo serieus. Op een gegeven moment ben ik anders naar mijn eigen handschrift gaan kijken. Ik voelde dat ik er concreet iets mee wilde.' Dat is inmiddels een feit. Jagtenberg illustreert voor verschillende leeftijdsgroepen en voor verschillende uitgevers, onder wie Fontein en Hillen. Bij de laatste uitgeverij kwam onlangs ook het eerste boek uit dat ze zelf heeft geschreven: 'Een bijzondere dag'. Op de tentoonstelling hangt werk uit haar prentenboek 'Het vrouwtje van Stavoren' en het felrode omslag van 'Het ros Beyaart', een van de 'Sprookverhalen' die Agave Kruysse schreef.

,,Ik probeer voor mijn omslagen altijd een prikkelend beeld te maken', zegt Jagtenberg. ,,Liever volsta ik niet met het natekenen van een geschreven scène, maar probeer er altijd mijn eigen draai aan te geven. Voor mij betekent een goede illustratie niet: kijk eens hoe mooi ik kan tekenen. Nee, het gaat me erom iets te vertellen. Ik hoop dat kinderen als ze mijn ros Beyaart zien denken: hé, wat zijn dat voor rare, roodharige jongetjes op een paard? Het moet een verhaal bij ze losmaken.'

Jagtenberg is 'erg blij' dat haar werk in Bologna aanwezig is. Ze heeft stille hoop dat ze via de tentoonstelling buitenlandse uitgevers zal weten te interesseren. Zeker weten doet ze dat natuurlijk niet. ,,Ik heb geen idee van het effect.' Wellicht moet ze de raad van Max Velthuijs maar volgen. Op de vraag 'Hoe zoekt een Nederlandse illustrator een goede buitenlandse uitgever?' zegt hij: ,,Hij gaat naar de beurs in Bologna en zoekt er één uit.'

De catalogus Dutch Oranges is in de Nederlandse boekhandel verkrijgbaar, fl35. De tentoonstelling komt vanaf de tweede helft van mei tot begin augustus in het Stedelijk Museum in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden