Kijkwijzer is geen censor maar adviseur

Kijkwijzer is er niet om seks en geweld te weren. Het is een hulpmiddel om ouders te laten bepalen waar zij hun kinderen naar laten kijken. Kijkwijzer kijkt naar schadelijkheid.

Wim Bekkers

In Erfurt richtte een 16-jarige jongen een bloedbad aan op zijn eigen school. Binnen een uur wisten alle media te melden dat de dader elke dag het videospelletje Counterstrike speelde, met geen enkel ander doel dan zich te trainen voor de schietpartij. Weldra verdrongen de politici zich voor de camera's om schande te roepen over geweld in games en met pleidooien voor een strengere wet.

Na onderzoek door de politie bleek dat de jongen het spelletje niet bezat en dat hij geïnspireerd was door het tv-nieuws over de schooljongens die een bloedbad hadden aangericht op een Amerikaanse high school. Hiervan is nauwelijks meer melding gemaakt. De politici kregen hun zin en sindsdien bestaan er strenge regels in Duitsland over de distributie van games en heeft men zich niet aangesloten bij het nieuwe Europese systeem van gameclassificaties, gebaseerd op het model van het Nicam, dat de Kijkwijzer opstelt. De discussie over deze gelegenheidswetgeving is in Duitsland nog niet verstomd. Een Duits tijdschrift kopte onlangs een artikel met 'Bescherming van jeugd? Bescherming tegen politici! Ja!'

Ook Werner van Katwijk van Ouders & Coo bekommert zich weinig om de waarheid om zijn punt te maken over het volgens hem 'veel te slappe Kijkwijzersysteem'. In zijn stuk (Trouw, 23 januari) zegt hij: ,,Wie herinnert zich het verband dat in Erfurt werd gelegd tussen de moordpartij op school van de 'geflipte' tiener en de fantasiewereld van gewelddadige computer- en videospelletjes, waarin hij leefde?'' Zelfs Jan Peter Balkenende verwees direct naar geweld in de media naar aanleiding van de schietpartij op het Terra College. Wij weten nu dat er in het leven van die jongen veel rampzaligs is gebeurd, waarbij de fictie in films of games zoals zo vaak verbleekt. Zijn tragische incidenten dan blijkbaar een geschikte aanleiding om eigen agenda's te volgen?

Door dit soort geweld ligt Kijkwijzer nu onder vuur, niet wegens fundamentele kritiek op het systeem. De desinformatie begint al met de verantwoordelijkheid die het Nicam en Kijkwijzer wordt aangewreven voor het aanbod in de bioscopen en op tv. Kijkwijzer is er niet om seks en geweld te weren. Het is een hulpmiddel voor ouders om vast te stellen waar zij hun kinderen naar willen laten kijken. Critici vertroebelen de discussie met een al of niet opzettelijk geponeerde misvatting. Van Katwijk betoogt eigenlijk tegen geweld in films en op tv. Illustratief is zijn opmerking: ,,Worden de komende jaren onze bioscoop- en tv-schermen gevuld met samoeraifilms?'' Het staat hem vrij om iets tegen samoeraifilms te hebben, maar het is echt niet de taak van het Nicam daar toezicht op te houden.

Her en der wordt beweerd dat Kijkwijzer stelselmatig te laag classificeert. Internationale vergelijkingen, zoals van de Europese Commissie, laten eenduidig zien dat Nederland zeker niet uit de pas loopt. Integendeel, de Nederlandse classificaties zijn strenger dan het gemiddelde in Europa, vooral als het gaat om geweld. Deze deugdelijke onafhankelijke onderzoeken worden gemakshalve genegeerd. Ook Van Katwijk en Ouders & Coo voeren regelmatig voorbeelden op waaruit zou moeten blijken dat de Kijkwijzer classificaties te soft zijn. Als bewijsvoering wordt een vergelijking gemaakt met een selectief aantal landen die traditioneel zeer streng classificeren, zoals Singapore, de VS en Groot-Brittannië, zeker als het gaat om seks. Landen die meestal lager classificeren, zoals Frankrijk, België en Italië worden niet genoemd. Hun bron is een Amerikaanse website, www.imdb.com, die veel fouten bevat en vaak nog de oude, meestal lagere, Filmkeuring-classificaties hanteert.

De kritiek is ook gemotiveerd door persoonlijke opvattingen over smaak en wat men zelf geschikt vindt voor kinderen. Daarin verschillen ouders zeer sterk. Zo tillen sommigen zwaar aan geweld in Digimon of Dragonball Z, maar zijn ze minder geschokt door de behandeling van seks in Gemma Glitter's Gezondheidsshow. Anderen vinden het slapstickgeweld in Tom & Jerry onacceptabel, maar roemen soapseries als GTST, vanwege de wijze lessen voor hun kinderen. Voor het classificeren kan nooit een modus gevonden worden die alle ouders tevreden stelt. Ook de oude Filmkeuring lag om die reden regelmatig onder vuur.

Het Kijkwijzer systeem is daarom gebaseerd op wetenschappelijke kennis over mogelijke schadelijkheid van bepaalde inhouden en beelden voor kinderen en jongeren, waardoor de classificaties meer objectief en toetsbaar zijn. Deze benadering is mogelijk omdat er inmiddels duizenden studies zijn verricht naar de effecten van geweldsbeelden op de houding, het gedrag en de emoties van kinderen, en omdat de wetenschappers grotendeels overeenstemmen in hun conclusies. De wetenschappelijke onderbouwing van Kijkwijzer is dan ook geen commerciële schaamlap, zoals sommigen beweren. De deskundigen die hieraan hebben gewerkt, zijn integer, betrokken bij het onderwerp en de besten op hun gebied in Nederland. We moeten oppassen voor een soort schijntegenstelling; het Nicam wil net zo goed als Ouders & Coo de jeugd beschermen tegen schadelijk aanbod. Vanuit het besef dat er risicokanten kunnen zitten aan audiovisueel beeldmateriaal.

Het Nicam en Kijkwijzer voeren hun taak goed uit, zo luidt de conclusie van onafhankelijke evaluaties door de overheid. Uit onderzoeken blijkt dat ouders in meerderheid Kijkwijzer een goed handvat vinden bij de beoordeling van films en tv-programma's, Kijkwijzer ook gebruiken en verder het liefst zelf willen uitmaken waar hun kinderen naar mogen kijken. Natuurlijk worden er fouten gemaakt, dat kan ook niet anders bij zo'n jong systeem, dat nog volop in ontwikkeling is en verbeterd wordt. Er zijn echter geen feiten of ontwikkelingen die het overboord zetten van de zelfregulering en Kijkwijzer zouden rechtvaardigen.

Het kabinet heeft onlangs besloten dat er op de ingeslagen weg kan worden voortgegaan. Het Nicam weet maar al te goed hoe kwetsbaar het is in het publieke debat en dat incidentele gebeurtenissen, zoals in Den Haag, een sterke invloed kunnen hebben op de beeldvorming over de betrouwbaarheid van het systeem. Daarom heeft het Nicam zelf al in september bij de betrokken ministeries erop aangedrongen om ook in de toekomst de uitvoering van Kijkwijzer nauwgezet te blijven controleren. Het Nicam heeft voorgesteld deze taak neer te leggen bij het Commissariaat voor de Media en hoopt dat deze wens binnenkort door de Tweede Kamer wordt ondersteund.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden