Kijkersopstand tegen kabel-tv

Beeld Colourbox

Is de manier van zakendoen van kabelnetten - grote pakketten kanalen voor een standaardprijs - nog levensvatbaar? In de VS lijkt het moment van de waarheid aangebroken, in de hoogste rechtszaal van het land én in de huiskamers.

Als een van de grootste kabelmaatschappijen van Amerika een mens van vlees en bloed stuurt om bij je aan te bellen en te vragen of je misschien weer een tv-abonnement wilt nemen, dan is wel duidelijk dat ze zich grote zorgen maken.

Rick Ganley (43) kon ze niet geruststellen toen ze bij hem in Derry kwamen. De journalist bij de publieke (door luisteraars betaalde) omroep NHPR zei vriendelijk maar beslist nee. Het bevalt hem best om van de kabelmaatschappij Comcast alleen nog maar de internet-aansluiting af te nemen. In plaats van een duur pakket met honderden tv-kanalen sprokkelt hij nu het kijkvoer zelf bij elkaar met online-diensten en, voor het lokale aanbod, een tv-antenne. Het opzeggen van de kabel-tv, en al wat eerder de vaste telefoonverbinding, die hij ook bij Comcast afnam, scheelt hem 122 euro in de maand. Een kabelabonnement is in de VS veelal veel duurder dan in Europa.

"We hoorden het van anderen, ik las erover, door de jaren heen hadden mijn vrouw en ik het er nu en dan over, en langzamerhand boezemde het ons niet meer zoveel angst in. We zaten al vijftien jaar bij Comcast, de prijs ging steeds maar omhoog, en ondertussen werd het steeds gemakkelijker om buiten de kabel om te vinden wat je wilt. Een half jaar geleden hebben we de stap gezet."

Daarmee werden de Ganleys cord cutters, kabelknippers, een mensensoort dat nog niet talrijk is, maar wel in aantal groeit, tot afgrijzen van de kabelaars. In 2013 meldde markt-analist Craig Moffett dat in een jaar bijna een miljoen klanten waren afgehaakt. En hoe jonger de kijker, hoe kleiner de kans dat hij kabel-abonnee is: onder de 'millennials', de generatie die begin jaren tachtig werd geboren, kijkt volgens onderzoek van The New York Times één op de drie nog maar weinig naar gewone tv-uitzendingen, en één op de tien helemaal niet meer.

Dagboek als een Consumentengids
Toch was het wel enorm wennen voor Kate Ganley, de 12-jarige dochter van kabelknipper Rick. "Ik dacht dat ik doodging!", schreef ze in het dagboek dat ze op verzoek van haar vader bijhield. Maar later noteerde ze: "OK, zo dood ben ik ook weer niet, en ik heb al iets nieuws gevonden om naar te kijken." Weer wat later leest het dagboek als een pagina uit de Consumentengids: "Nexflix heeft minder hikjes dan Amazon, het is sneller. Heeft ook veel kinderprogramma's. De beeldkwaliteit is beter. En soms is het geluid van Amazon niet synchroon."

De Ganleys sluizen de programma's van die twee internetaanbieders naar hun tv via een kastje van het merk Roku. Ze hadden ook kunnen kiezen voor een soortgelijk apparaat van Apple (de Apple TV), van Google (Chromecast) en sinds kort van Amazon (Fire TV).

Ze beloven allemaal gebruiksgemak en een grote keuze aan programma's, maar wat hun apparaten precies bieden, hangt onder andere af van de zakelijke belangen van de fabrikant. Het Apple-apparaat laat je gemakkelijk de films en tv-series bekijken die je hebt gekocht in de iTunes-winkel, iets wat niet kan met de Amazon Fire. Maar daarmee kun je weer gratis zoveel films kijken als je wilt als je lid wordt van Amazon Prime - waarna je meteen ook van een belangrijke drempel verlost bent om boeken en andere spullen bij Amazon te kopen: de verzendkosten.

Al die kastjes geven ook toegang tot YouTube, en tot de videodienst Hulu. Dat is een samenwerkingsverband van een aantal tv-maatschappijen, waaronder NBC (eigendom van Comcast trouwens), Fox en TBS. Daarmee kun je betaalde series kijken en wat je verder maar aan video op internet kunt vinden, waaronder vaak ook een site vol met films en series die je wordt aangeboden door... je eigen kabelmaatschappij. Als je bijvoorbeeld klant bent bij Dish, een bedrijf dat tv-kanalen via de satellietschotel bij je thuisbezorgt, kun je op hun website ingeblikte programma's, films en live-uitzendingen zien van veel kanalen die je in je pakket hebt zitten. Handig wanneer er binnen het gezin op een bepaald moment meer kijkvoorkeuren zijn dan tv-toestellen, want internet-tv kun je immers ook op je computer, je tablet of, in geval van nood, zelfs je telefoon bekijken.

Weg met die idiote pakketten
Die service bieden de kabelmaatschappijen natuurlijk niet voor niets: als ze hun waardevolle programma's op internet aanbieden, blijven hun betalende klanten hen hopelijk trouw, zelfs als ze het tv-toestel niet meer als centrum van hun huiselijke leven zien.

De klant is koning dankzij internet, zou je zeggen. Maar er zijn grenzen aan wat de kabelmaatschappijen voor je willen doen. Vraag je Amerikanen wat ze graag zouden willen, dan is het antwoord onveranderlijk: maak een einde aan die idiote pakketten. TV-kijkers vinden het irritant dat ze geld betalen voor honderden kanalen, waarvan ze er maar een paar regelmatig bekijken. Door dat uit elkaar te halen, unbundling, zou de klanttevredenheid een stuk stijgen.

Van à la carte kijken zal het in de VS echter niet snel komen, de kabelmaatschappijen zullen zich daar tot het uiterste tegen verzetten. En terecht, concludeert de zakenbank Needham & Co. in een onlangs verschenen analyse van de bedrijfstak. Zonder bundelen zou hun omzet halveren.

Tweehonderd kanalen
De tv-kijkers gaan in zo'n geval dus ook maar de helft betalen, maar of ze daar blij mee moeten zijn is de vraag: acht van de tien tv-zenders zullen namelijk verdwijnen. Dat zijn niet de populairste, maar, waarschuwt Needham, ze zullen wel gemist worden. In het gemiddelde huishouden zijn nu via kabel of satelliet tweehonderd kanalen beschikbaar en daarvan worden er ruim een dozijn ook werkelijk bekeken. Gemiddeld twee daarvan zijn 'minderheidskanalen'. Of het nu gaat om het (voor Amerikaanse begrippen) superlinkse Free Speech Channel of voor het Tennis Channel, zonder in een bundel opgenomen te zijn, zouden ze door veel minder mensen worden ontdekt, minder kabel- en reclame-inkomsten of donaties krijgen en vermoedelijk niet overleven.

Dat ontbundelen een bedrijfstak kan decimeren is al eerder gebleken: bij de muziek. Je kunt muziek nu online beluisteren. Als je het wilt kopen kun je dat ook online doen, per lied. Daardoor zijn de inkomsten uit de verkoop van complete albums, zeker in fysieke vorm op cd en al helemaal in zoiets ouderwets als een winkel, ingestort.

Wat abstracter bekeken zou je ook de traditionele boekhandel een bundel kunnen noemen: wilde je een boek, dan moest je naar een plek waar je werd verleid om rond te hangen en nog meer boeken te ontdekken. Kopen bij Bol, of in de VS Amazon, is niet hetzelfde. En dat is niet alleen slecht voor de boekhandel, maar ook voor de auteur van het matig verkopende boek, dat sindsdien het slecht verkopende boek is geworden.

De krant is trouwens ook een bundel, analyseert Needham, van nieuws dat je graag wilt lezen, nieuws dat de krant vindt dat je moet weten en advertenties die dat nieuws goedkoop houden. Ook hier pluist internet die bundel gestaag uit elkaar, met als gevolg dat veel mensen minder of helemaal niets voor hun nieuws betalen en er dus ook minder aan nieuwsgaring kan worden gedaan.

'Socialisme dat werkt'
De bundels moeten dus blijven, schrijft David Thompson, die over techniek blogt op stratechery.com, want het is 'socialisme dat werkt'. Hij had eraan kunnen toevoegen: mensen verplichten tot het afnemen van bundels tv-kanalen is net zo sociaal en rationeel als ze verplichten een zorgverzekering te nemen. Maar zoals het voorbeeld van het nieuwe zorgstelsel Obamacare laat zien, legt het argument 'nut voor het algemeen' voor veel Amerikanen totaal geen gewicht in de schaal.

Zal een kijkersopstand de overheid dan dwingen er iets aan te doen? Onmogelijk is het niet: net over de grens, in Canada, heeft de regering aangekondigd het ontbundelen van tv-kanalen gewoon verplicht te zullen stellen. Maar dat dit ook in de VS gaat gebeuren, is onwaarschijnlijk. Het is een onderwerp waar een aantal enorme mediabedrijven groot belang bij heeft. In de Amerikaanse politiek kunnen grote bedrijven, die indirect ook belangrijke donateurs zijn voor leden van het Congres, taai verzet bieden tegen veranderingen die voor hen nadelig zijn.

In de VS vinden revoluties daardoor eerder via de rechter plaats, en heel misschien staat dat op tv-gebied te gebeuren. Onlangs begon voor het Hooggerechtshof de zaak ABC v. Aereo TV. Die kan tot uitkomst hebben dat de kabelkanalen een belangrijk deel van elk pakket uit handen wordt gerukt: de lokale televisiezenders.

Geplukt uit de lucht
Bij Aereo kun je in een aantal grote steden, zoals New York en Boston, voor die lokale zenders goedkoop terecht: nog geen zes euro per maand. Je kunt zelfs per dag beslissen of je wilt kijken, en betaalt dan 75 eurocent. Het zijn de zenders die je ook gewoon met een antenne kunt ontvangen, maar dan is de kwaliteit van het signaal niet altijd geweldig. Daarom zijn die kanalen een belangrijk onderdeel van het kabelpakket. De kabelmaatschappijen betalen de lokale zenders voor het aanleveren van het signaal. Maar dat doet Aereo niet: het plukt ze op een geschikte lokatie dichtbij de zendmasten gewoon uit de lucht en zet ze op internet.

Mag dat zomaar? In Nederland is dit idee een paar jaar geleden beproefd, maar vervolgens in de ijskast gezet wegens juridische haken en ogen. In de VS pleegt volgens klager ABC, als tv-netwerk eigenaar van een groot aantal lokale tv-stations, Aereo diefstal. Maar bij lagere rechters kreeg Aereo tot nu toe gelijk. Het haalde namelijk een technologische slimmigheid uit: elke abonnee huurt bij het bedrijf zijn eigen antenne, een stukje metaal niet groter dan een eurocent. Zodoende doet Aereo dus niet aan 'verspreiden' van een tv-programma, maar alleen aan 'transporteren' ervan, van de antenne van de abonnee naar zijn huis.

Krijgt Aereo gelijk, dan wordt voor een heleboel 'kabelknippers' de stap nog makkelijker. Want zelfs Rick Ganley in Concord kon die lokale zenders niet missen, vooral vanwege de sport. Je moet in New Hampshire nu eenmaal kunnen meepraten over de verrichtingen van de grote clubs uit het nabije Boston, de Red Sox en de Patriots. En omdat Aereo nog niet in New Hampshire actief is, heeft hij een kleine antenne op zolder gezet en al even ouderwets kabels door het huis getrokken.

Bewust op zoek
En mist het gezin dan verder niets anders? Kate niet. "Soms vragen ze op school of ik iets heb gezien, en dan kan ik er niet over meepraten. Maar dat is niet zo erg. Ik kijk veel naar de dingen waar papa en mama naar kijken, Discovery Channel bijvoorbeeld, ik houd erg van wetenschap. Ik stop 's middags wel sneller met kijken omdat er minder op tv is."

Rick heeft één moment per dag dat hij terugverlangt naar de kabel. "'s Avonds in bed. Dan ben je moe, en dan was het altijd lekker om een kwartiertje gewoon langs alle kanalen te zappen en misschien ergens bij te blijven hangen. Nu moet je bewust naar iets op zoek."

Nederlandse kabel verliest ook veel kijkers
In Nederland verliest de kabel sinds enkele jaren flink wat abonnees. Daar zijn diverse oorzaken voor. Een belangrijke reden om de kabel vaarwel te zeggen komt van KPN. Die is op zijn adsl/vdsl-net nu in staat een redelijk tv-pakket aan te bieden en doet dat tegen lage prijzen.

Daarnaast duiken in steeds meer steden en dorpen glasvezelnetten op. Met hun in principe onbeperkte capaciteit kunnen zij veelal voor dezelfde prijs een beter product leveren. In beide gevallen wordt voor het tv-pakket de kabel ingeruild voor een ander netwerk. Nieuwe technologie kan de kabel nog meer klanten kosten omdat je geen 'tv-pakket' meer nodig hebt.

Ook in Nederland wordt geëxperimenteerd met een soort 'Aereo': je huurt een antennetje in bijvoorbeeld Engeland en kijkt dan via internet naar Britse zenders. Ook zijn steeds meer Europese zenders niet alleen als uitzending gemist maar ook live via internet te volgen. En films kijken kan hier ook al online zonder tv-abonnement dankzij onder meer YouTube, Chromecast en Netflix.

Het aantal 'kabel-tv-abonnees' neemt al met al snel af. Sinds 2008 nam bij UPC (na Ziggo het grootste kabelnet van Nederland) het aantal huizen met een UPC-kabel in de meterkast toe van 2,74 naar 2,84 miljoen. Het aantal tv-klanten slonk echter van 2,04 naar 1,61 miljoen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden