Kijken wat het getij doet

In het Duitse Cuxhaven ging donderdag 'Sorr' in première, een stuk op en over het wad. Vanaf vrijdag zal dit op Terschelling te zien zijn tijdens het Oerolfestival.

Daar zit je dan, met je voeten in de modder, te wachten tot het toneel begint. In plaats van een bühne is er slechts wad, een gordijn dat open kan gaan ontbreekt ook, en niemand weet waar eigenlijk de acteurs vandaan moeten komen en wanneer dan wel.

Onwennig begint het wachtende publiek, gezeten op een wad, rumoerig om zich heen te kijken. Totdat in de verte zeven wadlopers zingend komen aanlopen en het publiek langzaam stil wordt van nieuwsgierigheid.

Theater op het wad, over de Wadden en de mensen die daar wonen: met dat idee heeft regisseur Jens-Erwin Siemssen, zelf uit Bremerhaven, zijn stuk 'Sorr' gemaakt.

De zeven acteurs vertellen wat zij hoorden in interviews met wadbewoners in Duitsland, Nederland en Denemarken. Zo vertellen zij van een boot die botst met een potvis, van schipbreukelingen, van een jongen op het Wad die door de vloed wordt verrast, van ontploffende landmijnen na de oorlog, en van een zeehondenbaby die door de meeuwen wordt aangevreten.

De taal van de wadbewoners wordt daarbij onverkort in toneel omgezet. Zoals van een garnalenvisser: ,,Die garnaal staat op het zand. Die klossen die rollen over de grond, die maken geluid. Die garnaal schrikt. Die springt omhoog. En die zit d'rin. Het net is een bol net is het.''

Vertaald worden de waddenverhalen evenmin, zodat dezer dagen in het Duitse Cuxhaven dezelfde talen worden gesproken als komende week op Terschelling en in juli in Denemarken: Nederlands, Duits en Deens door elkaar.

Ook Nederduits, de Noord-Duitse spreektaal die zo sterk op Nederlands lijkt, klinkt hier op het wad, als wordt verteld van de watersnood in '62: ,,Weil dat Woter, wat boben übern Diek lopen is, hübt op det Binnendieksiet all den Diek wegspölt. Da is all die Hülfte von Diek, die lecht von ünnen op den Stroot. Tüssen üns und ünsen Nobar.''

Alleen het Fries ontbreekt. Regisseur Siemssen: ,,Niemand met wie ik sprak in Nederland sprak dat tegen me, dus het is er niet van gekomen.''

Het publiek in het Duitse Cuxhaven verstond niet alles, maar wel genoeg. Ook van het Nederlands, als een boerenzoon vertelt hoezeer hij het als kind haatte ,,die akelige stinkkoeien te melken'' en hoe blij hij was later visser te zijn geworden. Maar eigenlijk gaat het niet om de tekst, ,,de tekst is materiaal'', zegt Siemssen.

Zo zit je dan in het bijna-donker op het wad, met overvliegende vogels en af en toe een bui, temidden van belicht water en wad en het weinige groen dat hier groeit. Bijna terloops zie je intussen in de modder acteurs als vissen spartelen terwijl anderen de verhalen vertellen van wadbewoners.

Toneelgroep Das letzte Kleinod -vier Nederlanders, twee Duitsers en een Deense, voertaal Nederlands- zet sinds 1991 landschappen en locaties in scène. Eerdere stukken speelden zich af in een koelruimte, een afbraakpand, een havenloods en een rangeerterrein. Regisseur Siemssen, die in Amsterdam heeft gestudeerd, is daar beïnvloed door het Nederlandse 'Bewth', dat eveneens plekken voor toneel gebruikte die daarvoor weliswaar niet bedoeld waren, maar wel uitermate geschikt bleken.

Nu dus hebben zeven acteurs en hun regisseur het wad uitverkoren om in scène te zetten. Ze zijn met het wad vergroeid, inmiddels. Siemssen: ,,Het eerste wat we hier elke ochtend doen, is kijken wat het getij doet.'' In de nacht na de première op 3 juni, bij volle maan, heeft dat getij de kleine tribune onder water gezet. Siemssen: ,,Daar hadden we aan moeten denken, bij volle maan is de vloed hoger.''

Van dit waddentoneel mogen geen verhaallijn, een climax of diepgaande emoties worden verwacht. Het is, niet meer en niet minder dan dat, een eerbetoon aan de Waddenzee en de mensen die daar leven. Siemssen: ,,Niet landen, maar landschappen bepalen mensen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden