Kijken naar een ander India

De Indiase fotografe Dayanita Singh wijkt af van de gebaande paden. Zij laat de toeschouwer via haar steeds verder geabstraheerde foto’s een ander India zien.

Ze had er geen zin meer in, de Indiase fotografe Dayanita Singh (New Delhi, 1961) om de clichés van haar land – armoede, uitbuiting en ellende – in opdracht van de persbureaus vast te leggen. In plaats van een gemakkelijk te hanteren kleinbeeldcamera ging ze een Hasselblad gebruiken, waardoor ze werd gedwongen op een andere manier te kijken. Meer aandacht te schenken aan compositie, licht en detail. Nu was ze in staat om het land waar zij woont te fotograferen zoals zij het zag. Een overzicht van haar werk is te zien in Huis Marseille in Amsterdam.

In 2008 kreeg Singh een onderscheiding van het Prins Claus Fonds voor haar scherpzinnige visie op het moderne leven in India. Maar eigenlijk vindt ze dat soort beoordelingen onzin; ze wordt er zelfs kribbig van. Want het is volgens haar juist de westerse wereld die graag classificeert en iemand in een hokje stopt als ze ergens anders vandaan komen.

Dat Singh anders naar haar land keek dan met een vooringenomen westerse blik, blijkt uit haar vroegere series ’I am as I am’ (1999) over meisjes in een ashram, een religieuze leefgemeenschap in Benares, en de eunuch ’Mona Ahmed’ (1989-2000). Anders dan bij een klassieke journalistieke foto is het verhaal niet in één keer duidelijk, maar overheerst een impressie van de ashram waarin ruimte en stilte aanwezig zijn. En van Mona, een eunuch die ze gedurende dertien jaar volgde, zijn de zelfbewuste en unieke persoonlijkheid belangrijker dan haar moeilijk verlopen leven.

Zelf opgegroeid in de hogere sociale klasse, maakte Singh in 1999 een serie portretten: ’Ladies of Calcutta’. Statige vrouwen gekleed in een sari poseren in hun fraai ingerichte huizen. Het begon met het portretteren van vrienden en bekenden, zoals dat overal in de wereld gebeurt. Weliswaar zorgvuldig en prachtig gefotografeerd, maar eigenlijk niet zo bijzonder. Maar omdat dit een beeld is van de Indiase samenleving, die hier veel minder bekend is, gaan wíj anders naar India kijken, niet de fotografe zelf.

Tijdens het fotograferen in een van die huizen lag daar opeens dat meisje met haar gezicht weggedoken op bed. Het riep een gevoel van herkenning op bij Singh, en deze foto werd voor haar de sleutel om nog vrijer met het medium om te gaan. Geen duidelijk omlijnde boodschap meer, maar de camera gebruiken om er poëzie mee te scheppen en de verbeelding bij de kijker te laten. Nog nauwelijks mensen in beeld, maar vooral verlaten ruimtes en stillevens. Bewust zet Singh geen paginacijfers en bijschriften in haar fotoboeken; ze denkt heel bewust na over de presentatie van haar foto’s, waarbij haar achtergrond als grafisch ontwerper ongetwijfeld een belangrijke rol speelt.

In een later stadium gaat Singh voorzichtig met kleur werken, zoals in ’Blue Book’ (2009) waarin industriële landschappen en stillevens in een overwegend blauw te zien zijn. Gemaakt tijdens de schemering met een daglichtfilm, waardoor een vreemde sfeer ontstaat. Het kan overal en nergens zijn, maar toch speelt India subtiel een rol. Zoals bij de foto met het gebloemde tafelkleed. De smoezelige tafel is gedekt zoals het hoort, met bordjes, bestek en de kopjes omgekeerd op de schoteltjes. Hier komt de armoede toch weer even om de hoek kijken.

In ’Dream Villa’ gaat de fotografe nog verder met abstraheren, door ’s nachts met daglichtfilm te fotograferen en zich te concentreren op het kunstlicht dat ze tegenkomt. Het zijn surrealistische beelden die een zekere inspanning en openheid van de kijker vragen. En waar ben je? In een film, je eigen achtertuin of toch in Bombay of Calcutta? Eigenlijk ben je overal en nergens. Maar als je naar haar foto’s kijkt, zie je in elk geval een ander India.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden