Kijken én ruiken in het museum

Dagenlang dwaalde kunstenares Birthe Leemeijer door de Stadswerven in Dordrecht, op zoek naar voorwerpen die herinneren aan de geschiedenis van dit stadsdeel, waar de scheepsbouw van oudsher voor levendigheid en bedrijvigheid zorgde. Maar sinds het faillissement van scheepswerf De Biesbosch een paar jaar geleden, is het er een troosteloze boel. De gemeente heeft nu ambitieuze plannen ontwikkeld om de Stadswerven nieuw leven in te blazen. Er moeten woningen komen en culturele voorzieningen, waaronder een theater. De locatie is schitterend: het stadsdeel wordt aan drie zijden omspoeld door water. Stedenbouwkundigen en architecten kijken verlekkerd naar deze 'erotische' plek die ze willen ontsluiten met bruggen en waterbussen.

Door de nu nog geïsoleerde ligging is bij veel Dordtenaren de Stadswerven tamelijk onbekend. Om te voorkomen dat de laatste herinneringen zomaar uitgewist worden door de geplande nieuwbouw, vroeg het Centrum voor Beeldende Kunst kunstenares Birthe Leemeijer de historie van dit gebied op een bijzondere manier onder de aandacht te brengen van een breed publiek. Leemeijer ging blanco aan de slag - ze kende Dordrecht alleen vanuit het perspectief van de trein over de brug tussen Dordt en Zwijndrecht. Ze wandelde langs een lege watertoren, kale terreinen en verlaten scheepshellingen en hallen. ,,Het gebied ligt erbij alsof iedereen van het ene op het andere moment is weggerend. Er is heel veel achtergelaten.” Leemeijer bedacht dat al die achtergelaten dingen nog één keer hun verhaal moeten vertellen voor ze definitief in de vergetelheid raken. Ze verzamelde wat ze interessant, mooi of geheimzinnig vond en wat een bijdrage leverde aan het totaalbeeld van de Stadswerven. Al die tastbare herinneringen aan met name de scheepsbouw heeft ze ondergebracht in een tijdelijk museum, het 'Werfhuis', waar de bezoeker door de diverse vertrekken kan dwalen om een indruk te krijgen van het culturele erfgoed van de Stadswerven. De kamers zijn ingericht met een mengelmoes van meubels en voorwerpen, afgebladderde werkbanken, kartonnen scheepsmodellen, oude posters en oproepen van de vakbond. Een vergeeld knipsel herinnert aan de dood van een werknemer van de werf, in 1975, als gevolg van een 'noodlottig ongeval'. Een deel van de verzameling is afkomstig van mensen die hebben gewerkt bij scheepswerf De Biesbosch. Om het beeld compleet te maken, viste Leemeijer ook roestige pannen en schroeven uit de rivier, de 'levensader' van de Stadswerven.

Op het eerste gezicht lijkt het een samengeraapt zootje, maar al dwalend door de vertrekken proef je de sfeer van doenerigheid en vergane glorie die nog kleeft aan deze achtergelaten dingen. Maar realiseer je je ook dat ze gedoemd zijn tot de vergetelheid. Net als dit museum, dat ook maar tijdelijk is, maar zich in al zijn bescheidenheid op sublieme wijze kwijt van de taak van musea om culturele en historische waarden over te dragen. Nog één keer goed kijken, dus.

En vooral ook ruiken, aan de gebruikte werkkleding, en aan de ongewassen gordijnen met 'authentieke geur' die uit een kantoortje op de Stadswerven komen. Leemeijer: ,,Een gele versie van deze gordijnen is al in mijn wasmachine vergaan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden