Kijken achter de etalages

Drugscriminaliteit en zwart geld zie je niet zo snel in het straatbeeld, maar ze kunnen vreten aan een stadswijk. In Rotterdam-Zuid probeert een 'superambtenaar' die ondermijning in beeld te krijgen.

De Beijerlandselaan in Rotterdam-Zuid telt zo'n tien bruidswinkels. Het merendeel heeft net uitverkoop, blijkt uit de borden op de ramen. Stadsmarinier Marcel Dela Haije ging eens een dag op een terrasje in de straat zitten, tegenover een bruidszaak. Geen klant ging naar binnen. "Soms zijn de ramen negen maanden niet gewassen. Elders in het land doen bruidswinkels dat dagelijks."

De gemeente kan in samenwerking met de Belastingdienst informatie opvragen, bijvoorbeeld de omzet van de winkels in de Beijerlandselaan. "Als een belwinkel 500 euro per maand verdient, maar 2.000 euro huur moet betalen, dan kan die dat nooit zeven jaar volhouden." Maar de stadsmarinier (zie kader), wil zich niet laten leiden door vooroordelen. "Er kunnen ook heel legitieme redenen zijn dat zich hier veel bruidswinkels of juweliers vestigen. Als heel Europa hier zijn bruidskleding koopt, dan kan dat ook een unique selling point van de straat zijn."

Dela Haije probeert inmiddels anderhalf jaar 'een spade dieper' te graven op Zuid. Een moeilijke taak, maar de geboren Heerlenaar, 'een Rotterdammer geboren in een verkeerd lichaam', doet graag moeilijke klussen. Hij is op zijn best als hij bewoners, ondernemers en de gemeente kan verbinden, zegt hij. Liefst op gemoedelijke toon, met een nog altijd aanwezige zachte g. Eerder deed hij dat in het Nieuwe Westen, dat tien jaar geleden een enorm drugsprobleem had.

Dela Haije vergelijkt criminaliteit met een ijsberg. Het topje is zichtbaar, maar daaronder bevindt zich nog een enorme hoeveelheid ijs. Als je het omliggende water langzaam opwarmt, smelt de berg beetje bij beetje weg.

Opeenvolgende stadsbesturen hebben de Rotterdamse straten en wijken sinds 2002 steeds veiliger gemaakt, mede met behulp van de stadsmariniers. Dela Haije: "Nu de openbare orde en veiligheid meer op orde zijn, kunnen we ons bezighouden met de criminaliteit die je niet ziet, maar die wel aan de wijk vreet." Dat doet hij als 'regisseur' van een samenwerking tussen de gemeente, politie, Openbaar Ministerie (OM) en de Belastingdienst.

De instanties gebruiken elkaars systemen en zitten letterlijk bij elkaar op de achterbank. Gemeenteambtenaren en mensen van de Belastingdienst rijden regelmatig mee met politierondes. "We reden eens achter een heel dure auto, waarvan de bestuurder een flinke belastingachterstand bleek te hebben. Die hebben we aan de kant gezet en gezegd: 'Geef uw sleuteltje maar'." Het programma van Dela Haije heeft inmiddels een klein stukje van de zwarte economie onder de stad in beeld. Afgelopen jaar werden tien miljoen euro, 23 auto's ter waarde van 669.000 euro en 560 kilo harddrugs in beslag genomen.

Valse concurrentie

Die zwarte economie besmet de reguliere economie en sijpelt door naar het dagelijks leven van de bevolking van Zuid. Een jongen die ziet dat zijn broer wekelijks duizenden euro's verdient en niet naar school gaat, zal minder snel zijn huiswerk maken. Hun moeder zal wellicht ook zwijgen, wanneer zij elke week een pak geld krijgt om de boodschappen van te betalen. De malafide ondernemers in de wijk zijn valse concurrentie voor winkels die zich wél aan de regels houden, zegt Dela Haije. Afgelopen jaar sloten vijf van de twaalf juwelierszaken in de Beijerlandselaan, als gevolg van de aanhoudende controles van de Belastingdienst en justitie. Eén van die juweliers besloot over te gaan op bruidsmode.

Dela Haije wijst op de lange winkelstraat naar een bookmakerskantoor dat met grote borden op de pui adverteert voor Fox Sports. "Daar zat een wedkantoor. Bij een controle bleek dat er op grote schaal illegaal werd gegokt." Daarna werd het pand een kantoor voor administratieve dienstverlening. Ook daar werden illegale activiteiten aangetroffen, door dezelfde ondernemer. Nu het weer een nieuwe bestemming heeft, moet blijken of er opnieuw dezelfde uitbaters achter zitten, of bonafide ondernemers. Dela Haije: "Dat kun je helaas niet in één keer vaststellen. Je moet in gesprek met de eigenaar en een juridisch traject afleggen. Helaas is er vaak geen vergunning nodig voor dergelijke panden."

Als je winkeliers die op het randje van de wet opereren op de hielen zit, dan gaan ze zich anders gedragen, heeft Dela Haije al gemerkt. Zo had een man een winkel overgenomen van zijn neef, die er illegale activiteiten ontplooide. Daarop besloten gemeente, politie en Belastingdienst de ondernemer geregeld te bezoeken. "Op een gegeven moment zei hij dat hij er niet aan was begonnen als hij had geweten dat wij wekelijks langskwamen." De stadsmarinier is ervan overtuigd dat een goede ondernemer blij is als de overheid binnenstapt.

Zo wil Mehdi Tavako Rohimi, de filiaalmanager van de Kijkshop, graag vertellen hoe hij tegen de straat aan kijkt. Die is de afgelopen jaren onmiskenbaar veiliger geworden. Het aantal hangjongeren nam af en er zijn camera's en verlichting bijgekomen. Ook zijn er al even geen schietpartijen meer geweest. Toch kent ook Rohimi een restaurant waar nooit een klant naar binnen stapt en ook hem vallen de vele bruidszaken op. "De voorzitter van de ondernemersvereniging zegt dat het imago van de straat prima is. Maar dat is niet zo. Als ik mijn vrouw vraag of ze zin heeft om op de Beijerlandselaan te shoppen, zegt ze: wat heb ik te zoeken bij al die shoarmazaken en winkels met kledingstukken voor twee euro."

Dat imago van de straat en van heel Rotterdam-Zuid moet beter, zegt Dela Haije. Nu komen mensen liever niet op de winkelboulevard van Zuid, maar dat was tien jaar geleden ook zo op de Nieuwe Binnenweg. Dat is nu een van de hipste winkelstraten van Nederland. Ook daar werden ongewenste of oververtegenwoordigde ondernemers geweerd. "De Pretorialaan in de Afrikaanderwijk op Zuid is al flink opgeknapt. Veel puien zijn vernieuwd en de leegstand is teruggebracht van zestien naar twee procent. Maar dat kost veel tijd en geld."

Of kijk naar Katendrecht, dat van een criminele hoerenbuurt is veranderd in dé yuppenwijk van Rotterdam. Dela Haije: "Daar is een goed draaiende, positieve economie. Daar is weinig ruimte voor ondernemende criminelen. Uiteindelijk willen wij dat het in de hele stad niet langer plezierig zaken doen is als crimineel."

Uitbundige jurken

Dela Haije bekent dat hij nog niet eerder in één van de bruidswinkels van de Beijerlandselaan is geweest. Al snel dient zich er een aan om naar binnen te gaan. De winkel heeft twee ruimtes, die van elkaar worden gescheiden door twee andere panden. Binnen zijn twee medewerksters aan het werk. Een van hen is aan het stofzuigen, de andere is het zusje van de eigenaresse, die niet aanwezig is.

Zij laat de grote winkel zien, nadat Dela Haije zich heeft voorgesteld en heeft verteld waarom hij komt. Een blauwe loper gaat langs grote hoeveelheden uitbundige jurken: in het wit, roze en turquoise, vaak met glitters en kralen. Er blijkt ook nog een grote kelder te zijn, waar ventilatoren de geur van potpourri verspreiden. De ruimte hangt vol pakken en jasjes voor mannen.

Op de vraag van Dela Haije hoe de zaken gaan, zegt de jonge vrouw dat ze hoopt dat het goed gaat, maar dat ze het niet precies weet. Dat zou ze eigenlijk aan haar zus moeten vragen, de eigenaresse. Het grote aantal bruidszaken in de straat is volgens haar een voordeel. De straat staat bekend om zijn aanbod in trouwmode, en heeft zo meer te bieden. Een jurk in de winkel kost zo'n 1900 euro. Die verkoopt ze niet dagelijks, maar dat hoeft ook niet, met zo'n hoge prijs.

Weer buiten zegt de stadsmarinier dat hij moeilijk kan inschatten of de winkel alleen bruidskleding verkoopt. De medewerkers houden de zaak keurig bij, anderzijds is de winkeloppervlakte wel erg groot. "Maar als er in een winkel crimineel geld wordt witgewassen, dan hoeven de mensen achter de balie daar niets van te weten. Een verkoopster kan ook denken: 'Er is allemaal werkloosheid op Zuid, maar ik heb tenminste een baan'."

De meeste mensen willen in eerlijkheid hun geld verdienen, zegt Dela Haije. "Tussen bewust met foute dingen bezig zijn en onwetendheid bevinden zich veel gradaties."

Stadsmariniers

Sinds 2002 heeft Rotterdam stadsmariniers, 'superambtenaren' die door het college zijn aangenomen om veiligheidsproblemen in bepaalde gebieden op te lossen. Zij kunnen problemen in buurten signaleren en die direct melden aan de burgemeester of wethouders.

Op dit moment zijn er vijf mariniers aangesteld in wijken waar problemen zijn met criminaliteit of overlast. Twee stadsmariniers zijn ingezet op thema's: onzichtbare criminaliteit blootleggen, en zogeheten high impact crimes, zoals inbraak, overvallen en geweld. Stadsmarinier Dela Haije coördineert de samenwerking tussen de gemeente Rotterdam, de Belastingdienst, politie en het OM.

10.000 ogen en oren van wijkbewoners

Marcel Dela Haije spreekt in zijn strijd tegen onzichtbare criminaliteit niet alleen met ondernemers. Regelmatig organiseert de gemeente avonden om met bewoners over het onderwerp te praten. Dat gaat per wijk, en soms per gemeenschap. Zo zijn er aparte bijeenkomsten geweest met de Turkse en Marokkaanse gemeenschap. Dela Haije: "In Rotterdam worden vaak gespreksavonden georganiseerd, zoals na recente terreuraanslagen. Daardoor is er al een relatie tussen groepen en de overheid."

In de Rotterdamse wijk Delfshaven startte de Marokkaanse gemeenschap de campagne 'Nee tegen drugs'. Dela Haije: "Ik geloof in de intrinsieke motivatie van mensen, vooral van moeders. Als wij duidelijk maken dat de straatcultuur risico's met zich meedraagt, dan zijn zij eerder geneigd een oogje in het zeil te houden als hun kind naar buiten gaat."

Burgemeester Aboutaleb, die over veiligheid gaat, is ook vaak bij de gespreksavonden: "Honderd wijkagenten hebben tweehonderd oren en ogen. Op Zuid wonen tienduizenden mensen, die tienduizenden oren en ogen hebben."

Hij vindt de gesprekken cruciaal. "We zoeken draagvlak om ondermijnende criminaliteit uit te roeien. En we vragen mensen om het te melden, wanneer zij vermoeden dat iets niet pluis is."

Dat kunnen zij doen bij Meld Misdaad Anoniem, de politie, of hemzelf.

Dela Haije: "Sommigen zijn bang om iets te melden. Ze vrezen repercussies. Bij anderen moeten we het vertrouwen herwinnen. Maar het is belangrijk dat mensen altijd contact opnemen als ze iets zien, en niet denken dat de buren dat wel zullen doen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden