Kijk, zo zag het eruit

Beelden spreken direct aan. Waarom zou je ze niet gebruiken om een verhaal te vertellen? Miranda July en Leanne Shapton laten zien hoe

Wat doet een filmmaakster die vastloopt in een scenario? De Amerikaanse Miranda July (1974), behalve scenariste en regisseur ook schrijfster, heeft geleerd wat je in zo'n geval zeker níet moet doen: je naam googelen. Daarmee boorde ze zichzelf alleen maar dieper de grond in. Zo uitzichtloos werd haar leven dat ze zich alleen nog verheugde op de dinsdag, als de Pennysaver in de brievenbus viel, een soort papieren versie van marktplaats.nl. De kleine advertenties boden haar afleiding, en uiteindelijk inspiratie.

Waarom verkoopt iemand een zwart leren jack of een vol fotoalbum voor tien dollar, vroeg July zich af. En dus ging ze bellen, uit nieuwsgierigheid, maar ook omdat ze besefte dat ze anders misschien helemaal haar bed niet meer uit zou komen.

'Het kiest jou' is de weerslag van tien bezoeken die July samen met een bevriende fotografe bracht aan mensen die in de Pennysaver iets te koop aanboden. Het boek laat zien hoe deze ontmoetingen haar een onverwachte uitweg boden uit haar artistieke patstelling. Doordat de adverteerders maar moesten afwachten wie er zou reageren, leerde Miranda July dat ze het leven veel meer over zich heen moest laten gaan in plaats van het te willen beheersen - al is dat voor een regisseur niet makkelijk. Toen ze eenmaal door had dat 'het jou kiest' in plaats van 'jij het', om de titel van het boek te citeren, vond ze ook een oplossing voor haar scenario.

Net als July's verhalenbundel 'Niemand hoort hier meer dan jij' is ook dit boek een cocktail van naïviteit, warmte en humor. 'Het kiest jou' doet vaak denken aan de documentaires van Louis Theroux. Ook de Amerikanen die July bezoekt leven aan de onderkant van de maatschappij en zitten in een impasse, zoals de alleenstaande Domingo, wiens moeder troetelbeertjes verkoopt en die een lugubere collage van mooie, jonge meisjes en baby's boven zijn bed heeft hangen. Soms staan ze op het punt er net uit te komen, zoals de achttienjarige die brulkikkervisjes aan de man probeert te brengen en op het punt staat om te gaan studeren. Jij bent net zo'n kikkervisje, zegt de schrijfster tegen haar, klaar om de sprong van vis naar amfibie te maken.

July waardeert de mensen die ze ontmoet om wie ze zijn, en daarin spelen de foto's van Brigitte Sire een belangrijke rol. Zij tonen echte mensen, in hun eigen omgeving en bewijzen hoeveel een foto je kan vertellen, in één oogopslag.

Een vergelijkbare ervaring levert het lezen - en bekijken - van Leanne Shaptons 'Swimming Studies'. Shapton is een grafisch kunstenaar met illustere klanten als de New York Times en Elle. Ooit was ze ook een puike zwemster, die meedong naar een van de schaarse plaatsen in het Canadese team voor de Olympische spelen van 1988 en van 1992 - en het net niet haalde. Daar gaat haar boek over: over urenlang oefenen en heel veel eten, over het scheren van je lichaam, net voor een wedstrijd, over het missen van een jeugd en vooral ook over heel veel eenzaamheid. Je slaapt in hotels overal ter wereld, tussen vriendinnen die ook je concurrenten zijn - en buiten het zwemmen bestaat er niets. Als je dan een U2-shirt krijgt van een jongen, waan je je in de hemel, ook al stinkt het ding afschuwelijk naar zweet.

Shapton werd bij ons bekend door het als veilingcatalogus vormgegeven boek 'Belangrijke voorwerpen en persoonlijke bezittingen uit de collectie van Lenore Doolan en Harold Morris, inclusief boeken, kleding en sieraden', dat op hoogst originele wijze het verhaal van een stukgelopen relatie en een boedelverkoop vertelt. 'Swimming Stories' bevat minder illustraties, maar ook dit boek is duidelijk het werk van een zintuiglijk denkend kunstenaar. Shapton neemt foto's op van haar 26 badpakken, van aquarellen `van collega-zwemmers en van vrij abstracte beelden van zwembaden en van water. Zelfs in haar woorden blijft ze gericht op het zintuiglijke. Heel mooi beschrijft ze bijvoorbeeld wat je als zwemmer hoort tijdens een wedstrijd: het isolerende water en het gejuich, als je tijdens het draaien op het einde van het bad even bovenkomt.

Vergeleken met July schrijft Shapton ingetogener en focust ze meer op zichzelf. Net als wedstrijdzwemmen eist kunst je helemaal op, schrijft ze, er is niets vrijblijvends aan. Dat ervaar je aan den lijve wanneer je de laatste pagina's van 'Swimming Studies' leest, het boek dichtslaat en in een lichte trance achterblijft.

Miranda July: Het kiest jou (It Chooses You) Vertaling Waldemar Noë. Met foto's van Brigitte Sire. De Bezige Bij, Amsterdam; 207 blz. € 24,90

Leanne Shapton: Swimming Studies. Particular Books, London; 325 blz. €30

'Swimming Studies' gaat over urenlang oefenen en heel veel eten. Over vriendinnen die concurrenten zijn. Over eenzaamheid

Vier foto's van wat Miranda July opmerkte bij haar bezoek aan Amerikanen die spullen te koop aanboden in de Pennysaver. De koffer werd verkocht door Pauline, die haar huis moest opruimen omdat haar dochter en kleinzoon bij haar introkken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden