'Kijk verder dan die hoofddoek of die bontkraag'

Machteld de Jong: 'Leraren worstelen met de omgang met hun allochtone studenten.' Beeld Maartje Geels
Machteld de Jong: 'Leraren worstelen met de omgang met hun allochtone studenten.'Beeld Maartje Geels

Inmiddels durft hbo-docent Machteld de Jong het wel te benoemen: leraren hebben moeite zich een houding te geven tegenover hun allochtone leerlingen. De Jong onderzocht het op alle Nederlandse universiteiten en hogescholen, waar inmiddels 40 procent van de studenten van allochtone afkomst is. Op haar eigen Hogeschool Inholland, afdeling management, economie en recht, is zelfs 85 procent van de leerlingen allochtoon.

In de jaren negentig werd de opkomst van allochtone leerlingen door veel leraren als uitdaging gezien. Vol idealisme richten ze zich vaak juist op deze leerlingen. Maar dat idealisme heeft nu veelal plaatsgemaakt voor ongemak. Dit ongemak beschrijft De Jong in haar boek, dat gisteren verscheen.

Wat hoort u van leraren over problemen met allochtone leerlingen?
"Ze worstelen met de dagelijkse omgang met allochtone studenten. In hun ogen begrijpen deze leerlingen de spelregels van het hoger onderwijs niet. Petjes op, onderuitgezakt, ongeïnteresseerde houding, onderhandelen over inleverdata voor opdrachten en soms een grote bek, zo zien veel docenten hun pupillen. Docenten voelen zich vooral ongemakkelijk bij allochtone jongens en moslimjongeren."

Durven ze u dat zo eerlijk te vertellen?
"Het is natuurlijk een taboe, dat leraren hun relatie met een allochtone student complexer vinden dan die met een autochtoon. Echt open durven ze hier vaak niet over te zijn. Toch wordt wel door iedereen onderkend dat dit probleem bestaat. Er zijn bijvoorbeeld speciale trainingen voor de competenties van leraren voor 'interculturele communicatie'. Maar de praktijk is weerbarstig. Ik probeer in mijn boek te laten zien hoe je verbinding kunt leggen."

Wat is uw belangrijkste tip om goed contact te leggen met allochtone leerlingen?
"Wees open. Wees onbevooroordeeld. Kijk verder dan dat petje. Vraag door. Denk niet op voorhand: die Turkse jongen zit er zo ongeïnteresseerd bij, dat zal nooit wat worden."

Zijn leraren dan niet onbevooroordeeld?
"Bij de opkomst van de allochtone student op het hbo en de universiteit in de jaren negentig werkten leraren vaak heel hard aan een goede relatie met die groep studenten. Veel leraren halen er juist bevrediging uit als zij met deze jongeren iets bereiken. Maar later bleek dat zulke relaties onbevredigend konden eindigden. Het was moeilijk omgaan met de soms heftige manier van argumenteren van deze leerlingen over maatschappelijke of religieuze thema's. Het kwam ook voor dat na een diploma-uitreiking zo'n leerling in wie veel geïnvesteerd werd, geen afscheid meer kwam nemen. Nog steeds zeggen docenten dat ze iedere leerling als individu willen zien. Maar vraag je door, dan hoor je dat docenten die slechte ervaringen met een bepaald type leerling hadden, op basis van die ervaringen ook andere studenten gaan inschatten."

Zijn ze misschien door schade en schande wijs geworden?
"Ik heb al eerder onderzocht dat je soms geduld moet hebben voor er wederkerigheid tot stand komt met een student. Het kan zijn dat die jaren later alsnog zichtbaar wordt. Vooroordelen en onzekerheden over en weer kunnen een goede relatie in de weg staan. Niet verder kijken dan jongeren in jassen met bontkraag, gouden kettingen of hoofddoeken, belemmert het zicht op de mens daaronder. Blijf altijd open, is mijn advies."

Tips voor docenten
Tijdens de presentatie van Machteld de Jongs 'Diversiteit in het hoger onderwijs', gaven allochtone leerlingen tips hoe docenten beter contact met hun leerlingen kunnen krijgen.

- Durf te vragen naar de achtergrond van de leerlingen
- Organiseer een 'multi-cultidag', waarin iedere leerling iets vertelt over zichzelf
- Ga eens lekker eten met elkaar, en laat aan tafel gesprekken ontstaan
- Schaf de begrippen allochtoon en autochtoon af
- Als je in je privéleven nauwelijks allochtonen kent, praat dan met autochtone vrienden over hoe je contact met ze kunt leggen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden