Kijk nu eens naar de opbrengsten van behandeling

Door alleen naar de kosten te kijken, onthouden we ernstig zieke patiënten de beste zorg, betoogt Sander van Deventer.

Zolang we de uitkomsten van een behandeling niet weten, kunnen we niet op zinvolle wijze een prijs bepalen

De invoering van marktwerking is een centraal onderwerp in de discussie over de gezondheidszorg. Er is echter helemaal geen sprake van marktwerking.

In feite is de 'marktwerking' een verkapt systeem van budgettering waarbij de tarieven worden gebruikt om het financiële plaatje achteraf in te vullen. In dit ondoorzichtige systeem bestaat geen relatie tussen de vergoeding en de kosten van een verrichting, en wordt het tarief van een verrichting niet bepaald door de markt.

Zelfs als de tarieven openbaar en transparant zijn, kan er nog steeds geen sprake zijn van echte marktwerking. In een vrijemarkteconomie wordt de prijs van een dienst namelijk niet alleen door de kosten bepaald, maar vooral door de waarde die aan de dienst wordt toegekend. Een patiënt zal niet veel waarde toekennen aan een goedkope behandeling die weinig resultaat oplevert, maar wel aan een dure behandeling die een uitgezaaide kanker geneest. Voor een patiënt met kanker is het daarom van belang te weten wat zijn kans op overleving is bij behandeling in een bepaald ziekenhuis en het is geen geheim dat hierin aanzienlijke verschillen zijn. Een patiënt met reuma zou moeten weten wat de kans is op invaliditeit, een patiënt met crohn wil graag weten hoeveel kans er is op een uitwendig stoma.

Het is echter voor een patiënt vrijwel onmogelijk om deze informatie te krijgen, en in dit licht bezien is het betrekkelijk nutteloos om over de prijs van een verrichting of behandeling te discussiëren. Zolang we niet weten wat de uitkomsten zijn van een door een ziekenhuis aangeboden behandeling is het onmogelijk om hiervoor op een zinvolle wijze een prijs vast te stellen. Maar dit is toch hoe de Nederlandse gezondheidszorg al jarenlang werkt.

undefined

Gezondheidswinst

Een groot nadeel van de huidige op kosten gestuurde zorgeconomie is dat het leidt tot suboptimale behandeling van vaak ernstig zieke patiënten. Er bestaat geen twijfel dat door toepassing van nieuwe geneesmiddelen een belangrijke gezondheidswinst te behalen is bij ziekten zoals reuma, de ziekte van Crohn en steeds meer vormen van kanker, maar lang niet alle patiënten die daarvoor in aanmerking komen worden met deze geneesmiddelen behandeld. Sinds de overheveling van het budget van dure geneesmiddelen naar de ziekenhuizen -een bezuinigingsmaatregel - is het de praktijk dat ziekenhuisdirecties een budget voor dure geneesmiddelen vaststellen, waarbij de verdeling van de (schaarse) middelen aan de artsen wordt overgelaten.

In dit systeem concurreren geneesmiddelen binnen het vaste budget met bijvoorbeeld een toename van de loonkosten. Dit resulteert in ongewenste behandelingspraktijken. Er bestaat geen twijfel dat een patiënt met de ziekte van Crohn veel beter af is indien hij vanaf het begin met effectieve maar dure geneesmiddelen wordt behandeld, maar toch is het in Nederland gebruikelijk om de behandeling eerst met weinig effectieve en potentieel schadelijke goedkope geneesmiddelen te starten. Dat is goedkoper, maar slecht voor de patiënt en goedkoop is ook hier duurkoop, omdat de uitkomst van deze aanpak op de langere termijn tot slechtere uitkomsten en dus duurdere zorg leidt.

Het is ook geen geheim dat patiënten met kanker in sommige Nederlandse ziekenhuizen niet met de nieuwe, effectieve, duurdere geneesmiddelen worden behandeld.

Een ziekenhuis dat dure effectieve geneesmiddelen onthoudt aan patiënten kan een laag tarief onderhandelen met de zorgverzekeraar en beide partijen hebben hier baat bij. Patiënten zullen niet snel klagen, omdat zij bij het ontbreken van vergelijkbare gegevens niet kunnen weten of zij goed of slecht worden behandeld.

De gezondheidszorg zou erbij gebaat zijn als niet alleen de kosten, maar ook de uitkomsten van de behandeling bekend zouden worden, en dat zou de basis moeten zijn voor een discussie over dure geneesmiddelen.

undefined

Gegevens niet voorhanden

De meeste ziekenhuizen in Nederland kunnen geen antwoord geven op simpele vragen, zoals de kans op een langdurige remissie bij een chronische ziekte, of de kans op overleving bij behandeling van een bepaalde vorm van kanker. De reden hiervoor is dat de instrumenten om deze gegevens te verkrijgen niet voorhanden zijn of niet worden toegepast.

Om te weten wat de uitkomst van een behandeling is, moeten patiëntengegevens per ziekte in een elektronisch systeem systematisch en gestructureerd gedurende een langere periode worden ingevoerd en geanalyseerd. Hier ligt een taak voor e-health-initiatieven, maar de stroperige gang van zaken rond de invoering van het elektronisch patiëntendossier doet vrezen dat we nog jaren moeten gissen naar de effectiviteit van behandelingen die ziekenhuizen aanbieden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden