Kijk naar wat een school werkelijk presteert

Het is niet zo moeilijk om het als school goed te doen als er allemaal leerlingen komen met hoge Cito-scores, aldus Margreet den Haan en Erik Schut.

Veel kinderen met laagopgeleide ouders krijgen niet het onderwijs dat ze aan zouden kunnen en dus blijft hun talent onderbenut, concludeert de onderwijsinspectie in haar recente jaarrapport.

Als een van de oorzaken noemt de inspectie dat hoogopgeleide ouders steeds bewuster kiezen voor als 'beter' gekwalificeerde scholen en dat middelbare scholen hierop inspelen. Leerlingen gaan hierdoor steeds vroeger naar een specifiek opleidingsniveau. Dit heeft bijvoorbeeld geleid tot een sterke groei van categorale scholen zoals gymnasia.

Wat de onderwijsinspectie in haar rapport niet onderkent, is dat zij zelf bevordert dat middelbare scholen vroeg selecteren door de manier waarop zij de kwaliteit van middelbare scholen beoordeelt. De inspectie beoordeelt schoolopleidingen op basis van hun gemiddelde cijfer voor het centraal examen, het percentage zittenblijvers in onder- en bovenbouw en de positie van de leerling in het derde leerjaar ten opzichte van het basisschooladvies.

Dit zet scholen aan tot vroege selectie van goede leerlingen. Door vroeg te selecteren kunnen middelbare scholen namelijk het percentage zittenblijvers beperken en de eindexamencijfers verhogen.

Doorstroom

Zo blijkt uit onderzoek dat zowel de doorstroom als de gemiddelde eindexamencijfers op het vwo sterk samenhangen met de Cito-score van de leerlingen op de basisschool. Categorale vwo-scholen hoeven alleen leerlingen met een eenduidig vwo-advies te accepteren en krijgen zo leerlingen met zeer hoge gemiddelde Cito-scores (548-550).

Dankzij deze gunstige leerlingenselectie kunnen zij op het eindexamen gemiddeld al gauw een halve punt hoger scoren dan gemengde scholen met een brede brugklas waar leerlingen met lagere Cito-scores de kans krijgen om op te klimmen naar het vwo. Categorale scholen of gemengde scholen met homogene brugklassen die dit ontmoedigen, hebben zo veel meer kans om ruim boven de norm te presteren en lopen minder risico om door de inspectie als 'zwakke school' te worden gebrandmerkt.

De kwaliteitsbeoordeling van de inspectie zelf bevordert dus de oprichting van categorale scholen en zet gemengde scholen aan tot het afschaffen van brede brugklassen en het tegengaan van opstroom uit lagere opleidingsniveaus. Bovendien worden de gegevens van de inspectie over gemiddelde eindexamencijfers ook gebruikt om opleidingen van middelbare scholen openbaar te vergelijken, onder meer door Elsevier (beste scholen 2016) en door de inspectie zelf (www.scholenopdekaart.nl). Of de 'beste scholen' van Elsevier ook het beste onderwijs geven valt te betwijfelen omdat hun resultaten in belangrijke mate kunnen zijn beïnvloed door een gunstige leerlingenselectie. Scholen met een brede brugklas die hun leerlingen stimuleren om op te stromen zullen zelden als beste uit de bus komen, zelfs al geven zij uitstekend onderwijs.

De prikkel tot vroege selectie kan in belangrijke mate worden weggenomen door bij de beoordeling van opleidingen de gemiddelde eindexamencijfers te corrigeren voor de kwaliteit van de leerlingen. De Cito-toets lijkt voor dit doel bij uitstek geschikt. Nederland beschikt met de Cito-score over een unieke, uniforme en gevalideerde kwaliteitsmaat over vrijwel alle middelbare scholieren. Tot op heden is van deze informatie echter geen gebruik gemaakt.

Door de scholen te verplichten de Cito-score en eindexamencijfers van alle eindexamenleerlingen aan te leveren, kunnen de gemiddelde eindexamencijfers worden gecorrigeerd voor de Cito-score. Op die manier krijgen inspectie, ouders en leerlingen beter inzicht in welke scholen daadwerkelijk beter presteren in plaats van sterker selecteren. En krijgen scholen sterkere prikkels om zich te onderscheiden met beter onderwijs en het bieden van kansen aan leerlingen om op te stromen naar een hoger opleidingsniveau.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden