Kijk even verder dan het saaie omslag: dit is veel meer dan een leerboek

Govert den Hartogh, Frans Jacobs, Theo van Willigenburg: Wijsgerige ethiek. Damon, Budel. 320 blz euro 34,90.

De schrijvers
Ze zijn alledrie oud-hoogleraar ethiek. Zowel Govert den Hartogh, Frans Jacobs als Theo van Willigenburg waren (onder meer) verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.

Hun cv's zijn indrukwekkend. Niet alleen hebben ze gepubliceerd over ethische theorieën, ook hebben ze zich beziggehouden met praktische vraagstukken, bijvoorbeeld rond het levenseinde. Ze lijken dus meer dan toegerust om terug te blikken op hun vak en de hoofdpunten daaruit samen te vatten, zoals op de achterkant van 'Wijsgerige ethiek' staat.

Hun ambitie
'In dit boek bieden we een kritische bespreking van de belangrijksten theorieën', staat er in het voorwoord. Feitelijk hebben de auteurs gelijk. 'Wijsgerige ethiek' bevat de belangrijkste ethische theorieën en die worden van alle kanten getoetst op hun soliditeit. De vraag is echter of de 'kritische bespreking' de lading helemaal dekt.

Echt wervend is deze neutrale formulering niet. De lezer kan gemakkelijk de indruk krijgen dat hij het zoveelste leerboek in handen heeft. Nuttig om even op te zoeken hoe een ethische theorie ook alweer was, maar meer ook niet.

Het resultaat
Dit boek is een aangename verassing. Het is namelijk veel meer dan dat het zoveelste leerboek. Het levert de lezer een begrippenapparaat waarmee hij zich (beter) staande weet te houden in het debat over ethiek. Want zo zien de auteurs ethiek: als iets waarover met argumenten gediscussieerd moet worden. 'In dit boek laten we zien dat je op morele vragen antwoorden kunt geven die klóppen en antwoorden die níet kloppen.'

Dat is een forse ambitie, want krijgen we niet juist vaak te horen dat het onmogelijk is om te oordelen over goed en kwaad in andere culturen? De auteurs nemen afstand van dit culturele relativisme. Vandaar ook dat ze zeggen: 'Een morele houding is nooit gratuit.'

Mooiste zin
Echte pareltjes vind je niet in 'Wijsgerige ethiek'. De afwezigheid van mooie zinnen is overigens geen kritiek, want lelijke zinnen zijn even schaars. De auteurs hebben (doorgaans) een zakelijke stijl die hoort bij een didactisch werk. De stijl moet in dienst staan van de stof. 'Maar hoe complex de denklijnen ook mogen zijn, hoe genuanceerd en daarmee ingewikkeld de antwoorden, heldere analyse en klare argumentatie staat voorop. We mijden filosofische geheimtaal en onnodig vakjargon.'

Het zijn geen loze kreten; over het algemeen is de taal toegankelijk, een enkele plechtige definitie daargelaten.

Reden om het boek niet te lezen
Die ontbreekt en dat maakt het des te spijtiger dat 'Wijsgerige ethiek' de lezer niet echt weet te verleiden. Zoals gezegd: 'een kritische bespreking van de belangrijkste theorieën' is geen lekkere teaser. Datzelfde geldt voor het omslag. Dat heeft een ietwat onbestemde kleur die nog het dichtst in de buurt komt van gifgroen. Het is moeilijk voorstelbaar hoe deze titel het wint van andere titels in de felle concurrentieslag die woedt op de overvolle boekentafels, en dat is jammer.

Reden om het wel te lezen
Omdat het de lezer weerbaarder maakt. Niet omdat er kant en klare antwoorden staan. Het is geen vraagbaak die zegt wat we in een bepaalde situatie moeten doen. Wel leggen de auteurs geduldig uit hoe bepaalde denkfouten tot stand komen. Zo beroepen relativisten zich nogal eens op de aanwezigheid van een brede waaier aan normen in de samenleving. Er is, met een chic woord, sprake van pluralisme. Zal best, aldus de auteurs van 'Wijsgerige ethiek', maar uit het bestaan van die veelheid kun je niet afleiden dat die normen dus ook even waardevol zijn. Neem zoiets als de gelijkheid van man en vrouw, nu een doodnormaal uitgangspunt (voor de meeste mensen althans), maar eeuwen lang was óngelijkheid de norm. 'Als we het cultureel relativisme aanvaarden,' staat er in 'Wijsgerige ethiek', 'kunnen we in zulke historische ontwikkelingen alleen verandering, maar geen vooruitgang zien.'

Trouw tipt

1. Verkeerde plaats, verkeerde tijd Ton Derksen

2. Wijsgerige ethiek Govert den Hartogh, Frans Jacobs, Theo van Willigenburg

3. Klassiek Anton van Hooff

4. Verlichting in Nederland 1650- 1850 Jan Wim Buisman (red.)

5. Kritische stemmen L. Laeyendecker

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden