Kiezen voor je liefde of je familie

Wat doe je als je zus is uitgehuwelijkt, maar intussen met de buurjongen flirt? Moeten meisjes worden beschermd? En kun je eigenlijk wel een relatie hebben als je elk een andere cultuur gewend bent?

DEN HELDER - Met dit soort vragen hebben acteurs van theatergroep Dox de afgelopen maanden scholieren in Nederland en België geconfronteerd. Afgelopen week speelden ze hun voorstelling over eerwraak, 'Kermis in de hel', voor het laatst.

Met ingehouden adem kijken jongeren van het Etty Hillesumcollege in Den Helder vanaf lage gymnastiekbanken toe. ,,Het is jij, zij of hij'', zegt tante dreigend tegen Turan. De broer van Aysha is wanhopig. Er wordt gepraat over zijn zus, omdat ze verliefd is op de verkeerde. Zelfs de aanstaande schoonfamilie weet het. De familie-eer is aangetast.

In een snelle dans wervelen de acteurs langs elkaar. Plotseling gooien ze elkaar een metalen staaf toe. Steeds sneller, totdat Turan hem in handen krijgt. Hij slaat Daan op zijn hoofd. Daan valt, en terwijl hij op de grond ligt blijft Turan maar steken. Een jongen uit het publiek knikt ritmisch mee. Dan is het stil.

Met een zucht staan de leerlingen op. Aysha en Daan hadden bij hen op school kunnen zitten, denken ze. Ze zitten in een zogeheten schakelklas, omdat ze nog maar kort in Nederland zijn. ,,Dit kan heel goed in het echt gebeuren, zeker weten'', roepen ze door elkaar. ,,Vooral in onze cultuur komt dat voor'', zegt Salma (15). ,,Wij zijn Pakistani.''

,,In onze cultuur is het zo'', legt haar broer Omar (13) uit, ,,als een zus een Nederlander of een andere Europese jongen uitkiest, wordt de broer boos.'' Lucera (13) uit Angola vindt het jammer dat het stuk tragisch afloopt: ,,Ik had liever dat hun liefde kon doorgaan'', verzucht ze.

'Kermis in de hel' heeft een gevoelig thema: eerwraak. Scholen hadden behoefte aan een voorstelling daarover, nadat een aantal eerwraakzaken in het nieuws kwam. In december 1999, bijvoorbeeld, toen een 17-jarige jongen uit Veghel bij het computerlokaal op school vijf mensen neerschoot omdat zijn zus een 'verboden' relatie had.

Het lesprogramma is ontwikkeld door Dox en Flying Bridge International, een organisatie voor educatief toneel. Leerlingen krijgen vooraf een inleidende video te zien. Na de voorstelling praten ze in workshops onder leiding van twee acteurs na en tot slot nog eens met de hele groep. Als je moet kiezen tussen je grote liefde of je familie, voor wie ga je dan? En: moord is geen oplossing. Had Turan ook een andere uitweg kunnen vinden?

Natuurlijk, vinden de leerlingen. De familie had Aysha naar het land van herkomst kunnen terugsturen. Of de geliefden hadden kunnen vluchten. Salma ziet meer in overleg. ,,Als ze het hadden uitgepraat, was het niet zo erg geworden.'' Lucera zelfverzekerd: ,,Als ik verliefd ben, mag niemand zich ermee bemoeien. Ook mijn moeder niet.'' Als ze met een geliefde zou weglopen, zou haar moeder haar uiteindelijk wel vergeven, weet ze. ,,Je moeder is altijd je moeder.''

Anderen zijn daar niet zo zeker van. Het toneelstuk maakt duidelijk dat eerwraak een complex probleem is. ,,Ik vind het heel goed om te weten hoe zoiets kan gaan'', zegt Josi(16) uit Duitsland. Je moet veel over je eigen cultuur vertellen, vinden de jongeren. Alleen iemand waarschuwen, zoals Turan in het toneelstuk deed, is niet genoeg. ,,Turan had Daan veel meer moeten uitleggen over zijn cultuur'', zegt Salma. ,,Nu zit hij in de gevangenis. Hij heeft het voor de familie alleen maar erger gemaakt.''

In 2000 bleek uit onderzoek dat eerwraak ook in Nederland voorkomt. Tussen 1972 en 1993 speelde het in dertig strafzaken mee. Tijdens hun tachtig optredens merkten de acteurs van Dox dat veel scholieren aan eerwraak gerelateerde problemen hebben. ,,Bij een van onze voorstellingen zat een meisje in tranen te kijken'', zegt actrice Camie Bonger (21). ,,Zij had net zelf een geval van eerwraak meegemaakt. En op een andere school zat een jongen er nog middenin. Het is voor velen heel herkenbaar.'' Op een 'gemengde' school past het stuk het best.

Actrice Natasja Looman (22): ,,Het onderwerp is soms nog taboe. Het is belangrijk dat jongeren uit verschillende culturen elkaar willen begrijpen. Vaak hebben ze hun oordeel al klaar. Maar na een tijdje zeggen Nederlandse jongeren dan: mijn vader is eigenlijk ook best streng.''

Het probleem bespreekbaar maken en je in elkaars situatie kunnen inleven, daar gaat het Dox om. Volgens Camie Bonger zijn haar eigen vooroordelen door de workshops bij 'Kermis in de hel' gesleten. ,,Ik dacht bijvoorbeeld dat Nederlanders voor hun grote liefde zouden kiezen, maar voor velen was hun familie het belangrijkst. Terwijl Marokkaanse meisjes soms juist voor de liefde kozen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden