Kiezen tussen vrijheid en veiligheid

WASHINGTON - Hoeveel vrijheid zijn Amerikanen bereid op te geven voor grotere veiligheid en hoeveel willen zij daarvoor betalen? Dat is de vraag die zowel het publiek als de politici krijgen voorgeschoteld na de bomaanslagen op het TWA-vliegtuig bij New York als in het Olympische park in Atlanta.

Het publiek antwoordt dat het bereid is op vliegvelden en andere gevoelige plaatsen langer te wachten voor betere controle. Het doorzoeken van handbagage en persoonlijke bezittingen is ondanks het ongemak en de inbreuk op de heilige privacy van Amerikanen geen probleem.

Maar hoeveel geld en tijd Amerika bereid is aan extra veiligheid te besteden is nog een open vraag. De luchtvaartmnmaatschappijen moeten zelf voor veiligheid betalen en zullen extra kosten in tarieven doorberekenen. Bovendien gaan grotere bevoegdheden voor de FBI en andere federale instellingen lijnrecht in tegen de filosofie van het conservatieve door de Republikeinen gedomineerde Congres, dat juist de rol van de overheid in het dagelijks leven van de burger terug wil dringen.

Betere veiligheid op vliegvelden zal het probleem trouwens niet oplossen, zelfs als handbagage beter gecontroleerd wordt en op Amerika's 75 grote vliegvelden voor een totaal van 3,5 miljard gulden de nieuwste apparatuur wordt geïnstalleerd die plastic bommen kan ruiken.

De Achilleshiel van het luchtverkeer is het vrachtvervoer dat in volume voortdurend toeneemt en de belangrijkste winstpost is voor de luchtvaartmaatschappijen. Grote en kleine pakjes die per luchtvracht verzonden worden gaan in grote containers rechtstreeks naar het laadruim van de vliegtuigen, zonder enige veiligheidsonderzoek. Het volume van de luchtvracht maakt volgens de bestaande procedures zelfs een elementair onderzoek door een metaaldetector onmogelijk.

De deskundigen hebben geen pasklare oplossing die zonder aanzienlijke vertraging de veiligheid van de luchtvracht zal verbeteren. Hetzelfde probleem geldt voor de veiligheid van openbare plaatsen zoals het Olympische Park in Atlanta: de wet van de grote getallen maakt een effectieve controle onmogelijk.

Die kwetsbaarheid brengt met zich mee dat preventieve maatregelen van de FBI en de CIA om terreurgroepen in binnen- en buitenland op te sporen voordat zij tot actie kunnen overgaan nog belangrijker worden. Maar na de bomaanslag in Oklahoma City vorig jaar april bleek het Congres zeer terughoudend om de overheid meer middelen ter beschikking te stellen voor een effektievere terreurbestrijding.

De spanning tussen meer veiligheid en minder vrijheid kwam tot uiting in een anti-terreurwet die president Clinton het Congres aanbood. Die wet heeft bijna een jaar in de ijskast gelegen, omdat de Republikeinen bezwaar maakten tegen grotere bevoegdheden van de FBI om telefoongesprekken af te luisteren en op die manier verdachte groeperingen in de gaten te houden.

Ook wilden de conservatieven onder druk van de machtige wapenlobby niet dat er in springstoffen een chemische middel zou worden aangebracht, die het mogelijk maakt om meteen te bepalen van welke fabrikant die springstoffen afkomstig zijn. Het was een middel dat bommen betere 'vingerafdrukken' zou geven en volgens deskundigen zou dat bij de bom in Atlanta zeer welkom zijn geweest.

Maar dat soort maatregelen en bevoegdheden, zo was het argument van de conservatieven, zou Amerika tot een politiestaat maken waar de overheid de bevolking kan controleren. Zij speelden daarom een emotionele kaart door de doodstraf te eisen voor terreurdaden en beroepsmogelijkheden op gevelde doodvonnissen aan banden te leggen zodat veroordeelden sneller geëxecuteerd kunnen worden. Dat laatste was een al lang bestaande wens, die met terreur niets te maken had.

Er kwam in april van dit jaar een compromis uit de bus waar de doodstraf en een beperking van beroepsmogelijkheden wel in stond, maar waaruit veel van de tanden van het oorspronkelijke wetsontwerp waren weggezaagd. De Speaker van het Huis van Afgevaardigden Newt Gingrich lijkt nu na de recente terreurdaden een beetje te zijn bijgedraaid. Hij wil meer geld beschikbaar stellen voor spionage en infiltratie in verdachte groeperingen, betere samenwerking tussen de CIA en de FBI, die met de binnenlandse veiligheid belast is. En ook is hij nu bereid de FBI meer afluisterbevoegdheden te geven.

De politici beloven Amerika een effectieve terreurbestrijding met wat langere wachttijden die de kostbare vrijheden van de Amerikanen echter niet in gevaar zal brengen. Hoeveel daar van terecht zal komen als de eerste schok van TWA en Atlanta wegebt is de grote vraag. De ervaring met de bomaanslag in Oklahoma, die aanvankelijk ook hard aankwam, noopt tot voorzichtigheid, want Amerikanen hebben een kort geheugen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden