Kiezen onder hoogspanning

KAAPSTAD - Een verkiezingswaarnemer benadert op het platteland in Zimbabwe twee magere, armoedig geklede mensen. ,,Jullie kunnen hier geen onafhankelijke kranten krijgen, dus jullie hebben nog nooit gehoord van Tsvangirai'', zegt hij over de Zimbabwaanse oppositiekandidaat. ,,Op wie gaan jullie dan stemmen?'' De twee mensen kijken angstig over hun schouders om te zien of niemand meeluistert, en fluisteren dan met de handen naast hun mond: ,,Blair''.

Deze politieke spotprent in een Zuid-Afrikaanse krant geeft een goed beeld van de bizarre politieke strijd in Zimbabwe, waar dit weekeinde een nieuwe president wordt gekozen. Wie net van de maan zou komen, zou denken dat de twee kandidaten Robert Mugabe en Tony Blair heten. Onvermoeibaar houdt president Mugabe dagelijks nieuwe scheldkanonnades tegen de Britse regering, die hij ervan beschuldigt Zimbabwe te willen herkoloniseren door een zwarte 'marionet' (MDC-kandidaat Morgan Tsvangirai) in te zetten. ,,Zimbabwe is voor zwarte mensen en niet voor witte mensen'', roept hij telkens tegen zijn volk. ,,Maar we zullen Tony Blair verpletterend verslaan'', verkondigde hij eergisteren, zwaaiend met zijn vuist.

Aanhangers van Mugabe lopen dezer dagen rond in T-shirts met de tekst 'Derde Chimurenga' (bevrijdingsoorlog). De eerste 'chimurenga' woedde eind negentiende eeuw tegen de Britse bezetter Cecil John Rhodes, de tweede strijd bracht in 1980 Mugabe aan de macht, en nu is het tijd voor de laatste oorlog, ditmaal tegen Tony 'Bliar', wiens achternaam expres fout (Bleugenaar) wordt gespeld in Mugabe's advertenties.

Zimbabwe staat bol van de angst voor wat er na de verkiezingen gaat gebeuren, vooral als Morgan Tsvangirai wint. Zal er een militaire coup worden gepleegd, zoals de generaals hebben gedreigd? Voor dit weekeinde heeft Mugabe in elk geval de 39000 soldaten in de 'hoogste staat van paraatheid' gebracht, alle verloven ingetrokken en naar verluidt ook vele troepen teruggehaald uit de Democratische Republiek Congo. De hoogspanning duidt erop dat Mugabe er niet zeker van is dat zijn terreur en antiblankecampagne effectief zijn geweest. Om zijn lot een handje te helpen, lijkt de regeringspartij Zanu-PF tevens grootschalige verkiezingsfraude voor te bereiden. Tot de dag van gisteren waren er nog vele onduidelijkheden, die waarnemers tot wanhoop dreven. Zo was er nog geen complete kiezerslijst van de 5,6 miljoen stemgerechtigden. Bovendien kwam de regering op het laatste nippertje met een nieuwe regel, dat alle kiezers moeten bewijzen te wonen in de plaats waar ze stemmen. Vooral stadsbewoners, veelal Tsvangirai-aanhangers, kunnen daardoor in de problemen komen, aangezien velen geen huizenbezitters zijn of huurcontracten hebben. Volgens de meeste opiniepeilinkjes zal Tsvangirai desalniettemin ruimschoots winnen, al maakt de politieke terreur het lastig om serieuze voorspellingen te doen.

De dreiging van een geweldsuitbarsting na de verkiezingen is volgens de meeste analisten groot. ,,De vraag is niet of er geweld uitbreekt, maar hoe ernstig en voor hoelang'', aldus een westerse diplomaat. Als Mugabe wint, zal de oppositiepartij MDC protesteren dat de verkiezingen niet 'vrij en eerlijk' waren en gaan Tsvangirai's aanhangers, met of zonder diens oproep daartoe, de straat op. Een zege voor Tsvangirai kan tot nog grotere rampspoed leiden, als Mugabe weigert af te treden en het leger achter hem blijft staan.

,,De jonge, gewone militairen spelen een sleutelrol'', aldus professor Masipule Sithole van de Universiteit van Zimbabwe. De generaals, die veel geld verdienen aan de mijnbouw in de Congo, zullen Mugabe steunen, maar de slecht betaalde soldaten zouden weleens kunnen weigeren een burgeroorlog tegen het volk te voeren. Om een bloedbad te voorkomen, heeft Morgan Tsvangirai zich zeer verzoenend opgesteld. Hij beloofde dat zijn partij Mugabe niet zal vervolgen wegens corruptie en de massamoord die Mugabe in de jaren tachtig liet plegen in het opstandige Matabeleland. ,,Laat hem in vrede met pensioen gaan '', zei Tsvangirai eergisteren. Tevens zei hij open te staan voor een regering van nationale eenheid.

Mochten de gematigder politici van Zanu-PF, waarvan velen genoeg hebben van Mugabe, daar ook voor voelen, dan heeft Zimbabwe nog een kleine kans om zonder al te veel bloedvergieten uit de crisis te komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden