Kiezen na de zomer: de zege van Ed 'duimen omhoog' Nijpels

Eén keer eerder ging Nederland begin september naar de stembus. Moe van de loopgravenoorlog tussen Dries van Agt en Joop den Uyl en met de zomer nog in het hoofd ging de zege naar 'Gewoon jezelf kunnen zijn'.

Vraagt de zorgeloosheid van de zomer om een andere campagnetoon dan een strijd om de kiezersgunst in een ander jaargetijde? Het is nooit onderzocht en de Nederlandse parlementaire geschiedenis kent te weinig verkiezingen net na de vakantietijd om definitieve uitspraken te doen.

In de zomer dat Nederland zwijmelde bij de lome niks-aan-de-hand-reggae van 'Someone loves you honey' van June Lodge & Prince Mohammed leek de voorkeur van de kiezer ondanks economische tegenspoed uit te gaan naar optimisme. Begin mei 1982 leidde het vechtkabinet-Van Agt II met Den Uyl als vicepremier schipbreuk. Op 8 september toog Nederland naar de stembus.

De zomer van 1982 was minder een sportzomer dan die van 2012. Geen Olympische Spelen. Wel een WK Voetbal, maar Oranje had zich na de successen van 1974 en 1978 niet geplaatst. Voor Nederlandse successen was er slechts de Tour de France. Die werd gewonnen door Bernard Hinault, maar Joop Zoetemelk en Johan van der Velde stonden met hem op het podium en er waren zes Nederlandse etappezeges. Vooral CDA-lijsttrekker Dries van Agt speelde daar op in. Hij vermengde politiek graag met zijn voorliefde voor de wielrennerij ('hét verschil tussen Reformatie en Rome').

Het waren drukke dagen voor de demissionaire premier. Hij leidde het kabinet, deed er tijdelijk Buitenlandse Zaken bij en voerde campagne. Bij zijn verkiezing tot lijsttrekker had hij al laten doorschemeren dat hij de vier jaar misschien niet vol zou maken. Weinigen konden toen bevroeden, dat hij al een maand na de verkiezingen het stokje zou overgeven aan Ruud Lubbers.

De PvdA kon voor een deel van de campagne terugvallen op internationaal kameraadschap. Namens de partij deelden Spaanse socialisten aan de costa's verkiezingskranten uit. Verder viel de PvdA in de zomer van 1982 vooral terug op oude gewoonten. Het warme weer bood volop gelegenheid om door het hele land rozen uit te delen. In hemdsmouwen dit keer.

Bij Den Uyl was de grootste glans er af. Partijprominenten onder wie Ed van Thijn en Marcel van Dam hadden zijn positie intern ter discussie gesteld. De oude voorman was zo omstreden dat zijn lijsttrekkerschap een vrijwel automatische veroordeling tot de oppositie leek. Was het niet beter om André van der Louw lijsttrekker te maken? Maar niemand durfde door te pakken. En Den Uyl zelf wilde opgevolgd worden door Wim Kok, die voorlopig vastzat bij de FNV.

Voor de buitenwacht sloten de rijen. Den Uyl werd unaniem gekozen tot lijsttrekker. Op de affiches ontbrak hij in tegenstelling tot vorige keren. Daar regeerde nu een zwaarmoedige inhoudelijkheid: 'Korter werken voor meer banen; Geen nieuwe kernwapens in ons land; Geen verschil maken tussen mensen met en zonder werk; Eerlijk delen van de lasten; Meer kansen voor vrouwen en jongeren; De PvdA heeft gekozen? En u?'

De PvdA won drie zetels, maar had er nog altijd vier minder dan de nummer één, het verliezende CDA. D66 bekocht regeringsdeelname met elf zetels verlies. Grote winnaar werd de VVD. Tegenover de ideologisch geladen politiek van het voorbije tijdperk stelde de VVD het Veronica-liberalisme van Wiegels opvolger Ed Nijpels. De slogan 'Gewoon jezelf kunnen zijn' vatte die houding mooi samen. Op het affiche stond een grote foto van de slechts 32 jaar oude lijsttrekker. 'Kop domineert te veel' en 'Te veel lijsttrekker wordt persoonsverheerlijking', mopperden respondenten tijdens een enquête van de Landelijke Propaganda Commissie van de VVD. Maar bij het zonnige weer werkte de opgewektheid van Ed 'duimen omhoog' Nijpels bijzonder goed. De VVD scoorde als nooit tevoren: tien zetels erbij en bijna een kwart van de stemmen.

Een schok was er ook: de extreemrechtse Centrumpartij van Hans Janmaat haalde een zetel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden