Kiev erkent onmacht in oosten

Pro-Russische activisten poseren in het bezette gebouw van de regionale regering in Donetsk, een verzetsbolwerk in het oosten van Oekraïne. Beeld reuters
Pro-Russische activisten poseren in het bezette gebouw van de regionale regering in Donetsk, een verzetsbolwerk in het oosten van Oekraïne.Beeld reuters

Kiev staat machteloos tegenover de golf aan bezettingen van overheidsgebouwen in het oosten van Oekraïne. De Oekraïense leiding erkent dat volmondig en lijkt verlamd door het spookbeeld van een burgeroorlog, dat werkelijkheid kan worden als de autoriteiten besluiten met geweld de bezette gebouwen in de dichtbevolkte stadscentra te ontruimen.

Ook als militair ingrijpen uitblijft is de grote vraag of op 25 mei de presidentsverkiezingen in het oosten van Oekraïne doorgaan. Kiev is er stellig van overtuigd dat het torpederen van die verkiezingen het hoofddoel is van de pro-Russische separatisten. Zonder verkiezingen blijft de legitimiteit van de nieuwe machthebbers in Kiev in ieder geval voor Moskou discutabel. Het oosten van Oekraïne zal afglijden tot een soort niemandsland met onduidelijke status, dat de stabiliteit van het land in de weg staat en waar de invloed van Rusland aanzienlijk blijft.

Kiev houdt rekening met oplopende spanningen en een uitbreiding van de acties naar meer westelijk gelegen provincies in de aanloop naar 11 mei. Op die datum willen de separatisten een referendum houden over autonomie voor hun regio. Overigens zei de Oekraïense premier Jatsenjoek gisteren tegelijk met de presidentsverkiezingen de bevolking te willen raadplegen over de territoriale eenheid van het land en over machtsdeling met de regio's.

'Volksrepubliek'
Inmiddels zijn zeker twaalf steden in de provincies Donetsk en Loegansk doelwit van bezetttingsacties door pro-Russische groepen, van Slavjansk in het noorden tot Marioepol, zo'n tweehonderd kilometer zuidwaarts aan de Zee van Azov. Oekraïense vlaggen op de overheidsgebouwen zijn vervangen door de Russische driekleur of de vlag van een lokaal uitgeroepen 'volksrepubliek'.

Die bezettingen ontmoeten nauwelijks weerstand. In de meeste gevallen was van noemenswaardig geweld geen sprake. De honderden of soms duizenden pro-Russische demonstranten wandelden ongehinderd de gebouwen binnen van het stadsbestuur, de politie of de plaatselijke televisie. De politie ging beleefd opzij. De loyaliteit ten opzichte van de centrale macht in Kiev is ver te zoeken en dat wordt in de hoofdstad grif toegegeven.

De politie is volgens interimpresident Toertsjinov "niet in staat de eigen verplichtingen na te komen. Ze zijn op dit punt hulpeloos en dat niet alleen, sommigen van hen steunen de terroristische organisaties of collaboreren met ze".

Een pro-Russische activist poseert in een bezet gebouw in Donetsk. Beeld reuters
Een pro-Russische activist poseert in een bezet gebouw in Donetsk.Beeld reuters

De bevolking in de oostelijke provincies van Oekraïne houdt zich op de vlakte en juist die passieve houding van de meerderheid stelt de pro-Russische activisten in staat vrijwel ongehinderd hun gang gaan. De berichtgeving in de plaatselijke media versterkt het beeld dat de acties weinig raakvlak hebben met het dagelijks leven van de meeste inwoners hier. Zo kon de groeiende onrust bijvoorbeeld niet verhinderen dat een grote fietstocht in Konstantinovka gewoon doorging. En in Slavjansk wordt er alles aan gedaan om de grote fontein in het centrum aan de praat te krijgen.

Economische achtergrond
Buiten Donetsk en Charkov zijn vrijwel nergens grote mensenmassa's op de been om te demonstreren voor of tegen de onrust in de regio. De zwijgende meerderheid klemt de kaken op elkaar en houdt zich verre van het strijdgewoel. De liefde voor de centrale macht in Kiev houdt hier niet over.

Dat heeft vooral een economische achtergrond en staat vrijwel los van vermeende discriminatie naar taal of etnische afkomst. Maar diverse opiniepeilingen laten zien dat ook in separatistische bolwerken als Donetsk en Loegansk slechts een minderheid bij Rusland wil horen of zelfstandig door wil gaan.

Plaatselijk, zoals in de steden Slavjansk en Kramatorsk, kan dat percentage hoger liggen. Maar zelfs in Slavjansk, het onofficiële centrum van het verzet waar de afgelopen weken meerdere doden zijn gevallen en de separatisten naar verluidt tientallen mensen gegijzeld houden (inclusief de groep militaire OVSE-waarnemers), noemt meer dan 40 procent van de bevolking Oekraïens als moedertaal en zal van massale steun voor separatistische initiatieven geen sprake zijn. Velen van hen zijn bovendien bang die taal nu in het openbaar te gebruiken, uit angst voor represailles van de nieuwe plaatselijke leiders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden