Kieswijzers maken kiezers niet wijzer

Ruim een kwart van het Nederlands electoraat zweeft zalig richting 22 januari. Pas in het stemhokje drukken ze impulsief op een knop, waarvan ze bij het verlaten van het stembureau alweer berouw hebben. Of ze zoeken virtueel inzicht. Op internet verdringen zich de Stemwijzers, Kieshulpen en andersgenaamde orakels, die stuk voor stuk beloven de dolende kiezer met vaste hand naar een bijpassende partij te zullen leiden.

Enig speurwerk via Google en Ilse levert al gauw een kleine twintig kieswijzers op. Veruit de bekendste is Stemwijzer.nl van het Instituut voor Publiek en Politiek. Maar Stemwijzer.nl lijdt inmiddels aan het hardnekkig imago dat-ie je naar álle partijen leidt, behalve naar degene waarop je van plan was te gaan stemmen.

Bij de proef op de som komt tot tweemaal toe inderdaad een verrassing uit de bus: de ChristenUnie. Om daarop te stemmen moet je steil gereformeerd zijn en die vraag stelt de Stemwijzer niet. Ook verder blinkt de Stemwijzer niet uit in subtiliteit, met stellingen als: De onroerendezaakbelasting moet worden afgeschaft, en: Nederland moet de Verenigde Staten steunen bij een aanval op Irak. Wie voor een ozb naar draagkracht is of voor een militaire interventie onder de hoede van de VN, kan niet met goed fatsoen antwoord geven.

Een concurrent van de Stemwijzer die een snelgroeiende bekendheid geniet, is Writersblock.nl. Onder meer via de website van de Socialistische Partij wordt doorgelinkt naar deze stemtest, gemaakt door het gelijknamige on-linemagazine. De politieke nieren worden er stevig geproefd, maar een pretje is de test niet. Er moet telkens gekozen worden uit verschillende 'pakketten' beleidsvoornemens op een bepaald terrein. Die pakketten zijn echter zo lang dat je ze twee keer door moet lezen om ze te doorgronden.

Irritant is ook dat de kiezer geen ja of nee kan zeggen, maar dient te kiezen uit een schaal van vijf tussen 'zeer eens' en 'zeer oneens'. Ook andere testen doen dat, zoals die van Kennisnet en de Kunstbus. Het blijft iets onmogelijks, om aan te moeten geven of je het met een standpunt 'eens' bent dan wel 'zeer eens'.

Radiospotjes

Ook belangenorganisaties hebben de stemwijzer ontdekt. Behalve via radiospotjes voert Milieudefensie ook met een eigen stemwijzer campagne tegen het kabinetsbeleid. De stellingen zijn zó geformuleerd dat je wel natuurhater moet zijn om uit de bus te komen als VVD'er of CDA'er. De vakorganisatie FNV en de Vereniging Eigen Huis doen hetzelfde kunstje op de terreinen van sociale economie en huizenbezit. De uitslagen zijn al even voorspelbaar: voor het milieu moet je bij de progressieve partijen zijn, voor een sociaal beleid bij de PvdA en een beetje huizenbezitter stemt rechts, zoals Leefbaar Nederland.

Hint

Op twee sites kan de zwevende kiezer testen of zijn politieke opvattingen wel overeenkomen met de partij die hij op het oog heeft. 'Nee', is het vernietigende antwoord van KRO's Effe Checken-test, zonder daarbij ook maar enige hint te geven in welke richting de dolende kiezer het dan wel zoeken moet. Op de Wat stem je-site van zeven Nijmeegse studenten vergelijkt een Stemduiveltje politieke standpunten met de stembuskeuze van 15mei vorig jaar. Als je voor de lol ook nog wat andere partijen uittest, blijken de smalle marges van de Nederlandse politiek. Verschillende partijen komen als geschikt uit de bus.

Paars

Een ander on-linemagazine, Onlijn, poogt via uitspraken van de verschillende lijsttrekkers politieke helderheid te scheppen voor de twijfelende kiezer. Alleen zijn die letterlijke citaten zulke gemeenplaatsen dat de verwarring er alleen maar door toeneemt. Onlijn moet dat al hebben voorvoeld, getuige de paarsgekleurde ondergrond van deze citatenpuzzel.

Speciale vermelding verdient nog de stemwijzer van Stemhok.nl, een politiek-satirische site van een aantal gesjeesde academici uit Amsterdam, Leiden, Den Haag en Rotterdam. De site is bij vlagen hilarisch, met name de affiches. De stemwijzer moet evenmin serieus genomen worden, al zegt driekwart van de bezoekers dat de uitslag spoort met de eigen voorkeur. Grootste crisismoment voor de twintigkoppige redactie: het aantreden van Emile Ratelband. Webmaster Marcel Boontjes: ,,Toen dachten we: we moeten de site maar opdoeken, want zó grappig kunnen we niet zijn.''

Loep

Met stip op nummer 1 eindigt Stembox.nl, van managementadviesbureau Cap Gemini Ernst & Young. De vraagstelling is helder, de antwoorden waaruit gekozen kan worden zijn zinnig, de nuance ontbreekt niet, vooraf kan de deelnemer aangeven welke beleidsterreinen hij belangrijk vindt, en de stembusuitslag is behalve in staafdiagram ook gewoon in procenten. Verschillende stemtests zoals die van Kennisnet, Onlijn, en Democratie Digitaal hebben alleen een staafdiagram als uitslag waarbij je een loep nodig hebt om te ontdekken waarop je nou moet stemmen.

Eén ding is duidelijk na het doen van al die stemtests: ze verlossen de zwevende kiezer niet uit zijn lijden. Het hele politieke spectrum, van ChristenUnie en Leefbaar Nederland tot GroenLinks, komt uit de bus. Mooier dan Onlijn.nl kunnen we het niet zeggen: ,,Waarschuwing voor de gebruiker: Deze test kan uw keuze in sterke mate beïnvloeden. Gebruik van gezond verstand aanbevolen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden