KIESPIJN

Doorwrochte programma's en kandidatenlijsten zijn in de maak voor de verkiezingen van 2002. Waar moet het debat echt over gaan? Meningen van jonge kiezers die het straks voor het zeggen hebben. Vandaag: vier lessen die te leren vallen uit de Amerikaanse politiek.

Een jaar geleden 'eindigden' de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Bush had gewonnen van Gore, maar het verschil in stemmen was minimaal. Er was veel kritiek op de Amerikaanse politiek, maar Nederland kan er wel wat van opsteken.

Allereerst het presidentschap. In de VS mag iemand maximaal twee termijnen president zijn. Dat lijkt rigide maar heeft voordelen. Voor het land is het een verademing om na in ieder geval acht jaar vers bloed op het hoogste echelon te hebben. Het voorkomt vastgeroeste machtsstructuren. En de politieke partij wordt op deze manier niet te afhankelijk van één politicus. Voor de persoon in kwestie is het goed dat er een objectieve reden is om te stoppen. We herinneren ons allemaal de verlammende greep waarin Lubbers en het CDA elkaar vasthielden en het drama Kohl in Duitsland. Het recentste voorbeeld is premier Kok, die een jaar lang heeft mogen denken of hij wilde blijven of niet en vervolgens ook nog z'n eigen opvolger heeft aangewezen. Ongezond voor land, partij en persoon.

Ten tweede kunnen we wat leren van de Amerikaanse voorverkiezingen. Wij doen er altijd wat meewarig over, omdat die Amerikanen zo ongeveer twee jaar voor de verkiezingen alweer beginnen. Het goede van deze primaries is dat iedereen zich kan melden en dat kandidaten niet van bovenaf geparachuteerd worden. Het is een echte strijd. In iedere sportzaal, in ieder dorp, worden politici gedwongen helder hun standpunt naar voren te brengen en mensen voor zich te winnen. Er is een enorme media-aandacht -zeker ook lokaal- en kandidaten worden steeds gedwongen zich goed te presenteren. Ze moeten dan niet alleen Haagse, maar ook regionale issues kennen en bespreken. De primaries zouden moeten eindigen in een tweestrijd per jaar in het najaar voor de verkiezingen. Vervolgens kiezen de leden de lijsttrekker.

Een derde plus uit de Amerikaanse politiek is dat er meer 'grensverkeer' is tussen politiek, wetenschap, ambtenarij, ngo's en bedrijfsleven. Waar in Nederland sprake is van allerlei 'zuilen': mensen kiezen of voor wetenschap of bedrijfsleven of ambtenarij of politiek, switchen mensen in de VS veel vaker. In Nederland zou men veel meer gebruik moeten maken van elkaars kennis en ervaring.

Een vierde voordeel zijn de kiesmannen. In Nederland wordt vaak laatdunkend gesproken over dit systeem, een soort districtenstelsel, waarbij geldt dat de winnaar alle stemmen krijgt. Dat betekent dat iedere staat, hoe klein ook, invloed heeft en dat de uitslag niet enkel wordt bepaald door grote staten als Californië en Texas. Hierdoor worden kandidaten gedwongen buiten grote steden als New York en Chicago campagne te voeren. Kandidaten en politici dienen in de VS meer aandacht te tonen voor de verschillende staten dan Nederlandse politici ooit doen voor de verschillende provincies. Inderdaad, wanneer men in de VS gewoon alle stemmen had opgeteld, was niet Bush maar Gore president geworden, maar dan hadden de kleinere staten minder invloed gehad. Nederland bepleit binnen de Europese Unie steeds dat ook de kleinere landen invloed hebben en de grote drie niet alles eigenstandig beslissen.

De Amerikaanse politiek is zeker niet perfect, maar we zouden er in Nederland en Europa best nog 'ns iets van kunnen leren. Bovenstaande lessen zijn te laat voor de aanstaande verkiezingen, maar verduidelijken wellicht de zwakke punten in ons land die ook de komende maanden weer naar voren zullen komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden