Kies zen 'voor uw optimale functioneren'

'Zo, dat zit er weer in', zegt Chris van Prattenburg. Terwijl hij zijn mond afveegt, kijkt hij voldaan door de zaal. Daar zitten zo'n tachtig andere managers aan de couscous met gekookt vlees. Het zijn geen gewone bedrijfsleiders maar 'zenmanagers'.

In het zojuist aan oud-premier Dries van Agt overhandigde eerste exemplaar 'De zenmanager' van zen-voor-het-bedrijfsleven-goeroe Rients Ritskes staat wat dat is. ,,Een zenmanager eet twintig procent minder en slaapt twintig procent minder en beschikt daarmee over veertig procent meer tijd en energie'', staat er niet helemaal logisch geredeneerd.

Prattenburgs toch niet geringe portie is schoon op. En ook de andere zenmanagers aan tafel doen het niet met twintig procent minder.

Het boekje prijst zen aan -meer evenwicht, begrip, rust, inzicht, slagvaardigheid en efficiency- en staat vol nuttige tips (zie boven), 'voor uw optimale functioneren'. De sober levende, houthakkende monnik in de zenkloosters in Japan staat erin model voor de in luxe badende, computerende manager-2000. Maar is het de laatste ook wel te doen om spirituele ontwikkeling en verlichting, of gaat het hem vooral om winstmaximalisatie?

Van Prattenburg, commercieel directeur van Spark Energy, Ed Belt, manager bij de politieacademie te Apeldoorn en Willy van Egdom van de raad van bestuur van Star, kijken alsof er een vlieg in de couscous zit.

,,Wat een achterhaald idee!'' roept Belt uit. ,,Alsof het ons niet gaat om het proces, om het optimaal laten functioneren van onze medewerkers'', vult Van Egdom aan. En Van Prattenburg stond vanmorgen in de file en ergerde zich niet, maar genoot. Hij vindt dankzij zen 'een stukje rust' -iets heel anders dan winst. ,,Wie denkt in termen van winstmaximalisatie wordt na drie uur op een kussentje zitten heel onrustig van het idee dat hij zijn kostbare tijd verdoet, geld aan het weggooien is!''

Het is dan ook een bepaald slag managers dat zich voor een zencursus aanmeldt. ,,Bij ons zijn het vooral de iets ouderen, degenen die al eens een flinke klap hebben gekregen van het leven'', weet Belt uit ervaring. Van Egdom - 38 en jarenlang manager van de 32 operatiekamers van het academisch ziekenhuis in Utrecht, met een werkweek van 90 uur - vult aan: ,,Doodziek word ik van managers die alleen slap kunnen ouwehoeren, over zichzelf bijvoorbeeld, hoe goed ze wel zijn. Hier, met zenmanagers onder elkaar, gaan de gesprekken wel érgens over.''

Zenmanagers zijn het slachtoffer van pesterijtjes van niet-zennende collega's?

,,Nee hoor'', zegt Van Egdom. ,,We lopen er intern niet mee te koop.''

Er bestaat nog een gekoesterd taboe onder zenmanagers: de vraag of zen religie is. ,,Absoluut niet'', roepen de drie in koor. Van Agt zei het nog: ,,Het zijn de ongeletterden die zo spreken. Zen is weliswaar ontsproten aan het boeddhisme, maar is geen religie, op z'n hoogst een spirituele zijnswijze.''

,,Meer een manier van leven dan een levensbeschouwing'', vult Van Prattenburg aan. Hij houdt niet van 'gezweef', wil niet in dingen geloven die hij niet kan zien. Toewijding tot zen bestaat in verschillende graden. Voor de drie tafelgenoten - die toegeven niet elke ochtend voor twintig minuten zenmeditatie het bed uit te komen - is zen behalve een oefening met praktisch nut, ook een gebied waar hun intellectuele belangstelling naar uitgaat.

Van Egdom kwam al lezend bij het boeddhisme uit en is zelfs eens voor zen naar Japan geweest. Dit heeft tot het inzicht geleid dat zen in essentie overeenkomt met het geloof van de broeders van de christelijke gereformeerde kerk, waarin zij moest opgroeien - hoe onacceptabel ze daar deze gedachte ook vinden.

,,In Japan heb ik kijkjes genomen in de wondere wereld van zen'', zegt Van Agt, die vertelt uit een vrolijker variant van het christendom afkomstig te zijn, waar zen heel wel samengaat met christendom. Hij is zelfs eens een katholieke monnik tegengekomen 'die het priesterschap nooit zou hebben volgehouden zonder zen'. ,,Betreden heb ik zen nog altijd niet'', oreert hij. ,,Wel heb ik zentuinen bezocht waarin de bezoeker zoals in gotische kathedralen kan ontstijgen aan ruimte en tijd. Een week was ik in een zenklooster, en daar was ik een hulpeloze novice, stram van lijf en leden, te rusteloos om me te laten meevoeren in de getijdenstroom van de wederkerende meditatiesessies.''

De oud-premier zou komen vertellen wat politici met zen kunnen, maar gemakkelijk is dat niet. ,,Ik ben het niet waardig uw sandaalriem los te maken. Maar vluchten kan niet meer: het grote stamelen gaat thans beginnen'', roept Van Agt cabaretesk door de zaal. ,,Bij zen staat vertrouwen centraal, in de politiek verwordt dit veelal tot argwaan. Twijfel wordt er uitgelegd als besluiteloosheid, goede bedoelingen vindt men naïef. Politieke oprispingen buitelen hijgerig over elkaar heen: politiek is kortademig, zen van de lange adem. Zen zou een zegen zijn voor een humanisering van de politiek.''

Na het diner luistert het gezelschap naar professor Remie. Onder het motto 'wetenschap zonder religie is lam, religie zonder wetenschap is blind' (Einstein) voorziet hij de aanwezigen op een chemische legitimatie voor hun gemediteer: een verhoogde aanmaak van het hormoon endorfine geeft geluksgevoelens, terwijl een verhoogd seretonine-niveau depressies tegengaat.

Alleen voor een gezonde chemische huishouding hoef je het niet te doen, zegt Rients Ritskes van Zentrum, die de avond heeft georganiseerd. ,,Voor mij gaat het bij zen om de zin van het leven.'' En dan alweer heel praktisch gedacht: ,,Als je niet weet waar je voor leeft, leidt dat tot inactiviteit en depressiviteit. Ik leef dus met de gedachte dat iedere handeling, hoe klein ook, de wens in zich draagt voor de volgende generatie kinderen.'' Dat geeft zelfs de futielste handeling zin, zegt hij. Zelfs winstmaximalisatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden