Keus genoeg voor eurosceptici

Wie een deel van de Brusselse macht terug naar Nederland wil, heeft bij de Europese verkiezingen genoeg te kiezen. Alleen D66 blijft onvervalst pro-Europees. Morgen wijzen CDA en D66 hun lijsttrekkers aan.

Bij de VVD kozen de leden vorige maand al buitenland woordvoerder Hans van Baalen tot hun nummer één. Het CDA-congres zet aanstaande zaterdag Tweede Kamerlid Wim van de Camp op het schild als lijsttrekker voor de Europese Verkiezingen. Het D66-congres in Zwolle applaudisseert dezelfde dag voor Sophie in ’t Veld, die als zittend Europarlementariër opnieuw gekozen wordt om de lijst te trekken.

De stembusdatum 4 juni 2009 is nog even weg, maar alle partijen piekeren al over hun aanpak voor de Europese verkiezingscampagne.

Wat VVD en CDA betreft: het verschil tussen de politieke loopbanen van beide lijsttrekkers is nogal groot. Van Baalen liep de deur plat in Brussel, waar hij langs kwam met de Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken, als bestuurslid van de Europese Beweging Nederland of voor de liberale internationale.

Op het cv van Van de Camp komt het woord Europa niet voor. Geen nood. De boodschap van de CDA-fractiespecialist onderwijs, justitie en asielzaken zal, precies als bij VVD’er Van Baalen, een behoorlijk nationaal toontje krijgen: De Europese samenwerking is allemaal best, noodzakelijk en verstandig, maar de EU is al teveel een vraatzuchtige bureaucratie geworden die dingen doet die beter in eigen, nationale Nederlandse handen kunnen blijven.

De zevende verkiezing sinds 1979 van het Europees Parlement is de eerste na het dramatische nee van Nederland (en Frankrijk) in het referendum van 2005 over de Europese Grondwet. Het kabinet moest een stap terug doen en veel van het traditionele Nederlandse euro-enthousiasme ging bij de grote middenpartijen overboord. Onder deze nieuwe nationale eurosceptische wind werken alle politieke partijen momenteel aan hun kandidatenlijsten en verkiezingsprogramma’s voor juni 2008.

Bij de PvdA gaat de strijd om het lijsttrekkerschap tussen zittend Europarlementariër Thijs Berman, oud-campagneleider Jacques Monasch, ex-Kamerlid Kris Douma en de voormalige Amsterdamse wethouder Hannah Berliot. Berman en Monasch zijn op het eerste gezicht de grootste kanshebbers bij ledenstemming waarvan de uitslag vlak voor Kerst bekend wordt. Monasch had afgelopen week weinig moeite de toon te vinden die tegenwoordig ook in de PvdA bon ton is. „De EU bemoeit zich nog steeds met veel te veel”, zei hij. Hij wierp zich op als aanstormende ’Brusselse bureaucratierammer’. Monasch kent zijn potentiële kiezers. Bij het referendum van 2005 stemde de meerderheid van de PvdA-aanhang (58%) glashard nee, terwijl de partij campagne had gevoerd voor een ja.

Bij de SP kiezen ze ook in december pas de lijsttrekker en is nog niet duidelijk of de twee zittende Europarlementariërs Erik Meijer en Kartika Liotard doorgaan. Dat maakt niet zoveel uit, want de verkiezingsboodschap van de partij van ’mister no’ Harry van Bommel is al klip en klaar. Net als bij het referendum over de Grondwet voor meer en betere Europese samenwerking gaat de SP stevig aan de rem hangen. Wat het Kamerlid Van Bommel betreft moet de komende verkiezingscampagne worden toegesneden op net zo’n eenvoudige vraag als de SP bij het referendum aan de kiezers voorhield: Wilt u meer of minder Europa?

Kom bij de SP niet aan met de kritiek dat zij zich eng-nationalistisch opstellen in hun aanhoudende euroscepsis. Welnee, zegt Van Bommel dan, de SP is nu eenmaal voor een ander Europa, zonder neoliberalisme en waarin burgers niet tegen elkaar worden uitgespeeld. Een ander Europa waarin verworven nationale rechten niet worden aangetast. En zijn niet alle socialisten per definitie internationalisten?

Het kabinet-Balkenende mag wat de SP betreft straks veel investeren in een opkomst bevorderende reclamecampagne. Want de ongekend hoge opkomst bij het referendum bracht de nee-stemmers op de been die Van Bommel nu juist zo graag ziet komen.

Een andere aanvoerder uit het nee-kamp van destijds zit tegenwoordig in het kabinet, André Rouvoet. Zijn ChristenUnie kan zich tegenwoordig vinden in de gematigd positieve, licht eurosceptische koers die ook door CDA, VVD en PvdA wordt uitgedragen. Het Europese compromis over de Grondwet die geen Grondwet meer mag heten is vooralsnog door het Ierse referendum getorpedeerd, maar wordt door de ChristenUnie wel degelijk verdedigd.

Ingewikkeld is dat de twee zittende orthodox-christelijke Europarlementariërs zijn gekozen op een gezamenlijke lijst met de SGP, de partij van Bas van der Vlies die toch een slagje zwaarder tegenover de Europese Unie staat dan de huidige ChristenUnie. Voor oppositiepartij SGP is vanuit het doorleefde nationaal zelfbewustzijn bitter weinig ruimte voor Europese samenwerking die verder gaat dan een economische unie. En hoewel de ChristenUnie evenmin het land van God en Oranje zal verkwanselen aan Brussel, zet deze regeringspartij tegenwoordig de luiken naar Europa een beetje open.

Het risico is echter groot dat hun kiezersaanhang versplintert wanneer CU en SGP voor het eerst met afzonderlijke Europese lijsten komen. Dus staan de twee partijbesturen op het punt te besluiten toch weer samen te werken in juni 2009. Er is een nieuwe lijsttrekker nodig, want de man met de baard, hun gezicht in Europa, Hans Blokland, stopt na vijftien jaar. Blokland was van de ChristenUnie en die partij zal opnieuw de lijsttrekker leveren. Het inmiddels behoorlijk veel kleinere broertje SGP wil bevechten dat de tweede plek op de lijst aan hem wordt toebedeeld. Of dat lukt? De SGP moet ook al slikken dat de ChristenUnie ergens op de gezamenlijke Europese lijst een vrouw zal willen plaatsen.

De Partij voor de Vrijheid heeft volgens Geert Wilders ’de intentie’ om mee te doen, maar zekerheid over welke kandidaten opgaan is er nog niet. De politieke beweging met de mooiste naam in de straks zo eurosceptische verkiezingscampagne, Trots op Nederland van Rita Verdonk, doet in elk geval niet mee.

GroenLinks, waar gewoonlijk een pro-Europees geluid klinkt, zoekt nog naar nieuwelingen voor de lijst, nu de twee ervaren rotten Kathalijne Buitenweg en Joost Lagendijk Brussel de rug toekeren. Naar verluidt maakt het Amsterdamse gemeenteraadslid Judith Sargentini goede kans lijstaanvoerster te worden.

De Partij voor de Dieren zal zeker meedoen, met opgewekte vooruitzichten. Opgewekt, omdat bij de vorige Europese verkiezing in 2004 het eerste succes voor Marianne Thieme zichtbaar werd. Toen werd de nog volstrekt onbekende dierenpartij op een haar na niet gekozen in het Europees Parlement.

De campagne waar alle partijbureaus nu over nadenken zal dus onder het beslag liggen van het nieuwe Nederlandse gematigd Eurosceptische klimaat. De kernboodschap van het CDA zal er op neerkomen dat de christen-democraten een sterke positie moeten behouden in het parlement van de Europese Unie, die vervolgens alleen maar moet doen waar de Unie goed in is. De rest is Nederlandse verantwoordelijkheid. Het geluid van de PvdA-lijsttrekker zal niet veel anders zijn, al is het voorlopige verkiezingsprogramma dan wel weer geschreven door Jan Pronk, die Europa toch beschouwt als ’een oplossing voor veel problemen’.

De echte europositivo’s zijn zelden bij de grote partijen te vinden. Wel bij D66, dat als vanouds blijmoedig de verkiezing in gaat met de boodschap dat de EU-landen verder moet integreren. D66-leider Alexander Pechtold wrijft zich in de handen: „Wie in meer of mindere mate tegen Europa is, moet kiezen uit veel partijen. Wie echt voor Europa is kan alleen terecht bij ons”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden