Kerststerren in Zeist

De Hernhutters lieten hun sporen na in de omgeving van het voorname Slot Zeist.

Er is niets knus aan Slot Zeist en ook de brede boulevard met grote gebouwen heeft niets intiems. We staan op de originele zichtas van het slot. Het is duidelijk waarom dit vroeger het Versailles van het noorden werd genoemd. Willem Adriaan van Nassau-Odijk, de kleinzoon van prins Maurits, bouwde zijn buitenverblijf en jachtslot in Hollandse neoclassicistische stijl tegen het einde van de zeventiende eeuw. Het roept associaties op met paleis Het Loo in Apeldoorn dat uit dezelfde periode stamt.

Bij toeval kwam Cornelis Schellinger er met zijn koets langs toen het te koop stond. Hij was juist op zoek naar een plek waar een groep protestanten zich zou kunnen vestigen. In 1745 kocht deze rijke groothandelaar in ijzer de hoge heerlijkheid van Zeist en Driebergen en het bijbehorende aristocratische slot. In de tuinen van dit slot mochten de hernhutters hun woningen, kerk en begraafplaats vestigen. Het was het begin van de Zeister Evangelische Broedergemeente, die er nog altijd is.

In het winkeltje op het Zusterplein schitteren veelpuntige kerststerren in alle soorten en maten. Weinig mensen weten dat de oorsprong van deze ster bij de hernhutters ligt. We vragen waarom dit het Zusterplein heet. En zo komen we erachter dat de ongetrouwde vrouwen hier bij elkaar woonden in het Zusterhuis. Die vrouwen verdienden hun geld door de was te doen voor de grote buitenplaatsen in de omgeving. Het grasveld voor de huizen werd gebruikt als bleekveld. Echtparen, weduwen en gezinnen woonden in andere huizen aan het plein. Een kleine plaquette op elk huis verklapt wie er gewoond heeft.

De ongetrouwde mannen leefden - dat is nu geen verrassing meer - in het Broederhuis op het Broederplein aan de overkant van de straat. In de kelder onder hun leefruimte hadden ze hun werkplaatsen. Want het waren vooral ambachtslieden zoals zadelmaker, klompenmaker of timmerman.

We gaan naar het kerkgebouw van de Broedergemeente. De inrichting is sober en wit en straalt rust uit. Of we foto's mogen maken, vragen we aan de beheerder. Hij heeft geen enkel bezwaar. "Wij zijn heel open", zegt hij. "Dat heb ik van mijn vader geleerd. Als je open bent naar anderen dan krijg je dat terug. We staan heel welwillend tegenover andere geloofsrichtingen."

We verlaten de kerk en lopen door naar de begraafplaats. De sobere Godsakker is ingedeeld in vier kwadranten met gelijkvormige graven. Het idee daarachter is dat voor God alle mensen gelijk zijn. Hier ruhet staat er op elk graf voor de naam van de overledene. Ook het woord entschlafen verwijst naar de Duitse herkomst van deze geloofsgemeenschap.

Dan maken we ons hoofd nog even leeg te tussen de weilanden. Als toegift zien we de ondergaande zon schijnen op het grote witgepleisterde huis Blikkenburg. Zeist en omgeving hadden duidelijk niet alleen een aantrekkingskracht op gelovigen, maar ook op rijkelui.

meer wandelingen en fietsen op trouw.nl/natuurtochten

Hernhutters

De geschiedenis van de Evangelische Broedergemeente gaat terug tot Jan Hus, die in 1415 in Konstanz als ketter werd verbrand. Dit leidde tot de oprichting van een nieuw kerkgenootschap, wat veel weerstand opriep. In 1722 bood graaf Von Zinzendorf een groep van 300 religieuze vluchtelingen uit Moravië de kans om zich te vestigen op zijn Saksische landgoed. De uitgewekenen noemden hun nieuwe nederzetting 'Hernhut' wat 'onder de hoede van de heer' betekent. Centraal staat het leven en het lijden van Christus. Binnen de Broedergemeente is er veel aandacht voor zendingswerk. Vanaf 1732 vonden de zendeling-kolonisten hun weg naar overzeese gebieden als Suriname en Zuid-Afrika. Die reis verliep via Nederland. Von Zinzendorf heeft goede contacten in Nederland, onder meer met de Oranjes. Daardoor kregen de hernhutters ook de kans zich in 1737 te vestigen in 's Heerendijk in de baronie IJsselstein. Als de groep zich daar niet langer welkom voelt en zich een alternatief voordoet, wijkt de geloofsgemeenschap in 1746 uit naar Zeist.

De route

De route start met een selectie uit de cultuurhistorische wandel- (en fiets)route. Informatiepanelen onderweg geven uitleg over gebouwen, gebeurtenissen en mensen die belangrijk zijn geweest voor die specifieke plek. De route is gratis verkrijgbaar bij de VVV, Hotel Theater Figi en Slot Zeist, de bibliotheek en de publieksbalie van de gemeente (bij het beginpunt van de route). De wandel/fietsroute is ook te downloaden via www.zeist.nl. Vanaf het Filosofenlaantje tussen de sportvelden achter Slot Zeist, vervolgen we met de Bunsingroute (5,6 km), te downloaden via www.utrechtslandschap.nl.

Oordeel

Op het eerste deel van de route is verkeer onvermijdelijk aanwezig. Wie zich hierop instelt en zich via de informatieborden kan laten boeien door de geschiedenis van specifieke plekken en gebouwen, neemt iets te overdenken mee naar huis. De teksten op de borden hebben een leesbare lengte. Het verhaal wordt versterkt door historische foto's en tekeningen. In het tweede deel, de Bunsingroute, kan de wandelaar ontspannen doorstappen door het groene buitengebied. Helaas loopt een enkel routedeel langs de weg. Dat is minder aangenaam, maar overkomelijk als je goed oplet.

Info

Het is mogelijk om de kerk van binnen te bekijken. Vraag naar de mogelijkheden in de winkel op nummer 12. Deze is open op woensdag- en zaterdagmiddag. Daar is in december nog de Hernhutter kerstster te koop. Aankoop via internet is mogelijk via www.hernhuttersterren.nl. Bij de winkel is een kleine expositieruimte met maquette en achtergrondinformatie over de Zeister Broedergemeente. Voor de mogelijkheid van een rondleiding kijk op www.ebg.nl/zeist. Voor een bezoek aan Slot Zeist zie www.slotzeist.nl.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden